بازار آریا

آخرين مطالب

اشتغال و سطح تحصیلات از نگاه آمار مقالات اقتصادي

اشتغال و سطح تحصیلات از نگاه آمار
  بزرگنمايي:

بازار آریا -
ناظر اقتصاد: بیکاری پدیده‌ای است که در سال‌های اخیر ابعاد تازه‌ای به خود گرفته است. سال‌ها نظر در خصوص اشتغال و سطح تحصیلات بر این بود که نرخ بیکاری با ارتقاء سطح آموزش کاهش می‌یابد، بطوریکه تقریبا این نرخ در میان دانش آموختگان آموزش‌های عالی به صفر نزدیک می‏‌شود. این نظر امروز با افزایش تعداد بیکاران آموزش دیده در سطح عالی کلان متزلزل شده است. کشورهایی نظیر هندوستان، حجم بی سابقه‌‏ای از دانش آموختگان بیکار روبرو هستند که بازار کار قادر به جذب آنها نیست.
در ایران نیز با گسترش کمی آموزش عالی در سال‌های اخیر در شرایطی که ویژگی‌های بازار کار از نظر حجم و ساختار تخصص‌های موردنیاز در سطوح عالی مورد بررسی و دقت قرار نگرفته، تعداد قابل توجهی از دانش آموختگان نتوانسته‌اند جذب بازار کار شوند.
در این مقاله به ارائه آمارهای تحلیلی عمدتا از مرکز آمار و سرشماری سال 1395، پرداخته می‌‏شود ( مرکز آمار ایران، 1395).
آمار اشتغال و سطح تحصیلات
در این قسمت رابطه اشتغال و سطح تحصیلات از نگاه آماری مورد بررسی قرار می‌گیرد. در نمودار زیر ترکیب جمعیت فعال بیکار در استان‌های مختلف کشور بر حسب سطح سواد نمایش داده شده است.
نمودار 1. ترکیب جمعیت فعال بیکار در استان‌های کشور بر حسب سطح سواد در 1395 نمودار فوق نشان می‌دهد که به طور متوسط بیش از 40 درصد از بیکاران کشور تحصیلات عالی دارند. در این میان، در برخی از استان‌ها مانند ایلام، کهگیلویه و بویراحمد و مازندران بیش از 60 درصد از بیکاران دارای تحصیلات عالیه هستند. در استان‌هایی چون آذربایجان غربی، خراسان شمالی و هرمزگان، این سهم به 30 درصد کاهش پیدا می‌کند.
ترکیب شاغلین بر حسب سطح تحصیلات می‌تواند نشان دهد که این ارقام به دلیل ساز و کارهای ضعیف اشتغال است یا صرفا به تعداد افراد تحصیل کرده بستگی دارد. بر همین اساس، نمودار زیر ترکیب شاغلین استان‌های کشور بر حسب سطح سواد را برای سال 1395 (برگرفته از سرشماری سال 95) نشان می‌دهد.
نمودار 2. ترکیب جمعیت شاغل در استان‌های کشور بر حسب سطح سواد در سال 1395 این نمودار نیز نتایج مشابه نمودار قبلی را دارد. به طوری که در استان‌های ایلام، کهکیلویه و بویراحمد و مازندران، سهم شاغلین با تحصیلات عالی بالاتر از سایر استان‌ها است. در استان‌های آذربایجان غربی و هرمزگان نیز سهم شاغلین با تحصیلات عالی کمتر از سایر استان‌ها است که نشان دهنده همبستگی با نمودار قبلی می‌باشد. برای همین، با وجود اختلاف کمی در بین این دو نمودار، می‌توان نتیجه گرفت که ساز و کار اشتغال برای افراد دارای تحصیلات عالی در تمامی استان‌ها به صورت تقریبا یکسان است. همچنین، می‌توان گفت که رابطه اشتغال و سطح تحصیلات در همه استان‌ها مشابه هم باشد.
حال باید به صورت دقیق‌تر دید که چند درصد از افراد با سطوح تحصیلاتی مختلف بیکار یا شاغل هستند. بر همین اساس، نمودار زیر ترکیب جمعیت فعال، غیرفعال، شاغل و بیکار برای سطوح مختلف تحصیلات را به صورت یکجا نشان می‌دهد.
نمودار 3. ترکیب جمعیت فعال، غیرفعال، شاغل و بیکار برای سطوح مختلف سواد در سال 1395 طبق این نمودار، نرخ بیکاری در بین افراد تحصیل‌کرده بیشتر از افراد با تحصیلات غیردانشگاهی است. در واقع، اشتغال و سطح تحصیلات با یکدیگر رابطه عکس دارند. به طوری که سطح زرد رنگ برای فوق لیسانس و دکترای حرفه‌ای، لیسانس و فوق دیپلم بیشتر است. این نمودار نکته دیگری را نیز بیان می‌کند، این که سهم جمعیت غیر فعال از کل جمعیت 10 ساله و بیشتر برای افراد با تحصیلات عالی بسیار کمتر از افراد با تحصیلات پایین است. به بیان دیگر، نرخ فعالیت برای افراد با تحصیلات عالی بالاتر است. نرخ فعالیت برای افراد با دکترای تخصصی، دکترای حرفه‌ای یا فوق لیسانس نزدیک به 70 درصد است که این میزان بیش از دو برابر نرخ فعالیت افراد بی‌سواد است که کمتر از 30 درصد نرخ فعالیت نشان می‌دهند.
نرخ فعالیت برای افراد با تحصیلات متوسطه به دلیل این که اکثریت افراد بالای 10 در سطح دبیرستان مشغول به تحصیل هستند پایین می‌باشد.
دلایل بیکاری فارغ التحصیلان
با توجه به آمارها، اشتغال و سطح تحصیلات رابطه عکس دارند. دلیل این امر را می‌توان در گزارش باشگاه خبرنگاران جوان خلاصه کرد (باشگاه خبرنگاران جوان، 1395):
جمعیت دارای تحصیلات عالی بعد از انقلاب 14 برابر شد که این میزان برای مردان حدود 10 برابر و برای زنان 23 برابر است؛ اما ظرفیت‌های بازار کار به عقیده کارشناسان اقتصادی و بازار کار پیشرفت نکرده است. جامعه برای جستجوی بهتر کار از سطح تحصیلات کاردانی در دهه 60 به سمت تحصیلات کارشناسی و کارشناسی ارشد در دهه 90 حرکت کرده است. این مسئله علاوه بر اینکه سطح توقعات جامعه از کار و اشتغال را تغییر می‌دهد، شاغل شدن افراد را پیچیده‌تر می‌کند این موضوعی مزید بر علت است. طی یکی دو دهه گرایش شدیدی به برخی رشته‌ها مانند بازرگانی، حقوق، مهندسی، رشته‌های گروه بهداشت و پزشکی، کشاورزی، کامپیوتر، دامپزشکی، علوم تربیتی و… شکل گرفت که نتیجه آن انباشت تقاضا برای کار برای فارغ التحصیلان این رشته‌ها، دشوارتر شدن ورود به بازار کار و در نتیجه دامن زدن به بیکاری کارجویان جوان است. آمارها نشان می‌دهد تمایل به تحصیل در برخی از این رشته‌ها به صورت تصاعدی و چشمگیر افزایش یافته است. به عنوان نمونه متقاضیان تحصیل در رشته‌های گروه بهداشت و پزشکی 17 برابر شده، اما بازار کار برای این بخش وجود ندارد. با وجود بی‌میلی بیشتر فارغ التحصیلان به تحصیل در برخی رشته‌ها مانند زیرگروه‌های خدماتی، اما نرخ بیکاری افراد فارغ التحصیل در این رشته‌ها از سال 65 تا 90 کاهش یافته و در سال‌های گذشته این رشته‌ها از بازار کار بهتری برخوردار شده‌اند. بنابراین نامتوازن بودن تحصیل در رشته‌های مختلف نیز دلیلی بر مسئله دار شدن اشتغال کارجویان تحصیلکرده است. برخی گروه‌های تحصیلی مانند کشاورزی، دامپزشکی و علوم تربیتی دارای بالاترین درصد از بیکاران هستند که دلایل گوناگونی دارد. اساسا در ایران، هیچگونه پایش و تحقیقی از وضعیت بازار کار رشته‌های دانشگاهی توسط دولت یا خود دانشگاه‌ها صورت نمی‌گیرد و افراد بدون هرگونه اطلاعی از بازار کار آینده رشته‌های تحصیلی، وارد دانشگاه‌ها می‌شوند. متاسفانه در حال حاضر، هیچگونه بانک اطلاعاتی قابل اعتنایی از وضعیت بازار کار، نیازها، وضعیت جذب دانشجو، آینده شغلی کارجویان و اطلاعات مهم و کلیدی از این دست وجود ندارد و انتخاب‌ها باید با چشمانی بسته انجام شود. رشته‌های تحصیلی دانشگاهی توسط خود جوانان نیز اغلب بر اساس نیازسنجی بازار کار صورت نمی‌گیرد و افراد بر اساس پارامترهای دیگری مانند علاقه شخصی، رشته دانشگاهی انتخاب می‌کنند. این مسئله باعث می‌شود درصد قابل توجهی از کارجویان در زمان جستجو برای شغل، با مشکلات جدی مواجه شوند؛ هرچند علاقه و گرایش به رشته تحصیلی باعث ایجاد انگیزه در افراد برای تحصیلات می‌شود و بدون علاقه کاری پیش نمی‌رود ولی در شرایط فعلی بازار کار، باید تلفیقی از علاقه و بازار کار رشته ها را دنبال کرد. نرخ مشارکت اقتصادی افراد دارای تحصیلات عالی از 68.9 درصد در سال 65 به 48 درصد در سال 90 کاهش یافته که معنای آن بی‌برنامگی درصد قابل توجهی از افراد تحصیل کرده درباره آینده خود است. عدم مهارت فارغ‌التحصیلان دانشگاهی نیز یکی از علت‌های مهم در بیکاری دانشجویان است. بیکاری افراد دارای تحصیلات عالی در فاصله سال های 65 تا 90 به میزان 4 برابر شده است؛ با این حال دانشگاه‌ها همچنان به روند جذب دانشجو ادامه می‌دهند و صف متقاضیان ورود به دانشگاه هم برقرار است. همچنین شاید زمان آن رسیده باشد که بخش قابل توجهی از تحصیلات پس از دیپلم متوسطه به سمت رشته‌های فنی و مهارت آموزی سوق پیدا کند. آمار تحصیلات جوانان
نمودار زیر تعداد دانشجویان در سطوح مختلف تحصیلی را برای سال‌های بین 1387 تا 1395 را نشان می‌دهد. با توجه به این نمودار، تعداد دانشجویان در سطوح دکتری و فوق لیسانس بیشتر شده است.
نمودار 4 . تعداد دانشجویان در سطوح مختلف تحصیلی در سال 1395 نمودار زیر سهم سطوح مختلف تحصیلات عالی از کل دانشجویان از سال تحصیلی 86-87 تا سال تحصیلی 95-96 را نشان می‌دهد. همان طور که دیده می‏‌شود، در گذر زمان سهم دکتری تخصصی و حرفه‌ای بیشتر شده است. سهم کارشناسی ارشد نیز افزایش یافته است. در این میان سهم کاردانی تقریبا ثابت بوده ولی سهم کارشناسی کمتر شده است. این خود دلیل اصلی رابطه عکس بین اشتغال و سطح تحصیلات را توجیه می‌کند.
نمودار 5. سهم دانشجویان در سطوح مختلف تحصیلی در سال 1395 مقایسه با آمارهای جهانی
نمودار صفحه بعد تعداد دانشجویان در مقاطع مختلف تحصیلات عالیه را برای برخی از کشورهای عضو OECD نشان می‌دهد.
با توجه به این نمودار، آمریکا بیشترین تعداد دانشجو در هر مقطع را دارد. برخلاف انتظار، کشورهایی مثل مکزیک و ترکیه بیشتر از انگلستان، آلمان یا فرانسه دانشجو دارند. توزیع دانشجویان در مقاطع مختلف نیز برای کشورها متفاوت است. به طوری که در برخی از کشورها سهم دانشجویان دوره‌های کوتاه مدت (مثل فوق دیپلم) نسبت به سایر کشورهای زیادتر است. برای مثال در آمریکا تعداد دانشجویان دوره‌های کوتاه مدت نزدیک به دوره کارشناسی است. این در حالی است که در کشوری مثل آلمان دوره‌های کوتاه مدت برگزار نمی‏‌شود.
نمودار 6. ترکیب دانشجویان در مقاطع تحصیلی مختلف در کشورهای عضو OECD جمع بندی
در حال حاضر، اقتصاد ایران با بیکاری گسترده در گروه سنی جوانان به خصوص دانش آموختگان دانشگاهی مواجه است و بیشتر فارغ التحصیلان دانشگاهی، جوانانی هستند که بنگاه‌‏های اقتصادی تمایل چندانی برای جذب آنها ندارند. به طور متوسط بیش از 40 درصد از بیکاران کشور تحصیلات عالی دارند. در این میان، در برخی از استان‌ها مانند ایلام، کهگیلویه و بویراحمد و مازندران بیش از 60 درصد از بیکاران دارای تحصیلات عالیه هستند.
در استان‌هایی چون آذربایجان غربی، خراسان شمالی و هرمزگان، این سهم به 30 درصد کاهش پیدا می‌کند. بیکاری در بین افراد تحصیل کرده بیشتر از افراد با تحصیلات غیردانشگاهی است؛ این یعنی اشتغال و سطح تحصیلات رابطه عکس دارند. همچنین سهم جمعیت غیر فعال از کل جمعیت 10 ساله و بیشتر برای افراد با تحصیلات عالی بسیار کمتر از افراد با تحصیلات پایین است. سهم سطوح مختلف تحصیلات عالی از کل دانشجویان از سال تحصیلی 86-87 تا سال تحصیلی 95-96 نشان می‌دهد که در گذر زمان سهم دکتری تخصصی و حرفه‌ای و سهم کارشناسی ارشد افزایش یافته، سهم کاردانی تقریبا ثابت بوده و سهم کارشناسی کمتر شده است.
به طور کل، اشتغال و سطح تحصیلات رابطه عکس دارند. در واقع، با افزایش سطح تحصیلات یافتن شغل دشوارتر می‌شود.


نظرات شما

ارسال دیدگاه

Protected by FormShield

ساير مطالب

فهم توسعه و کاهش فقر (از منظر نوبلیست‌های سال 2019)

شکست مهندسی از سوداگری پس‌ از 46 سال

کدام کشورها بهترین سیستم بازنشستگی را دارند؟

بازدهی منفی در دو بازار

سهم بیکاران فارغ التحصیل از کل بیکاران افزایش یافت

چائبول‌ها در کره جنوبی

مرگ بیمه های زندگی در صورت تصویب مالیات بر ارزش افزوده

نسخه جمعیتی برای درمان تهران

تجارت در خشکسالی یا ترسالی اعتباری

اینترنت اشیاء Internet of Things

حقوق مالکیت و جایگاه ایران در آن

آمایش سرزمین

بررسی وضعیت درآمدهای مالیاتی دولت در ایران و جهان

ارزشمندترین برندهای سال 2019

بررسی نقاط قوت و ضعف ساختار اقتصاد ایران

آخرین تحولات صنعت بازی‌های رایانه‌ای

بررسی روند دیپلماسی اقتصادی در جهان

لزوم بازتعریف نقش نفت در اقتصاد

حذف صوری نفت از بودجه؟

رشد 20 درصدی سرمایه‌گذاری مدت‌دار در بانک‌ها

کاهش واردات 10میلیارد دلاری چگونه محقق می‌شود؟

متهم اصلی افزایش نقدینگی معرفی شد

افول رقابت‌پذیری در اقتصاد ایران

نزول ایران در رقابت‌پذیری جهانی

استفاده از نقدینگی جامعه برای اجرای پروژه‌های نفتی

تاثیر ورود جریان نقدینگی بر رشد شاخص کل

تشکیک مرکز پژوهش های مجلس در آمار یارانه پنهان

20 درصد؛ کسری بودجه آموزش و پرورش

رتبه تهران در رنکینگ جهانی «مدت زمان خانه‌دار شدن»

معافیت اقتصاد از پیشرفت

یارانه پنهان در اقتصاد ایران چقدر است؟/ جزئیات 1300هزار میلیارد تومان یارانه در سال‌98

مافیای اماراتی، هندی و پاکستانی در ایران

آموزش درآمدزایی در 100 روز

وکلا هم مثل پزشکان مالیات نمی‌دهند؟

پیش‌نگر اصلی نرخ تورم

علت تلاطم در بازار شکر

کدام استان‌ها رکورددار چک برگشتی هستند؟

بازار مکاره کاشت دندان از 2 تا 58 میلیون تومان!

سنگین ترین رکود مسکن تهران در 10 سال اخیر

جمعیت ایران در مسیر پیری

شوک ارزی، فرصت است نه تهدید

روند صعودی تورم در آستانه توقف

اروپا می‌خواهد نفت نخرد اما ایران را بدهکار کند

سیاست نرخ بهره منفی چگونه کار می‌کند؟

محصول استراتژیک در برزخ قیمت گذاری

نرخ مالیات بر عایدی سرمایه در کشورهای دیگر

دولت برمبنای چه داده‌هایی باید پردرآمدها را شناسایی کند؟

سیاست‌گذاری‌ صندوق‌ها پشت درهای بسته

سوئیچ نقدینگی به سمت بودجه

قطب صنعتی اراک چطور ورشکست شد؟