بازار آریا

آخرين مطالب

نوسازی از بالا مقالات اقتصادي

  بزرگنمايي:

بازار آریا - در نتیجه نگارش سفرنامه‌ها برخی از مقامات دولتی قاجار متوجه اختلاف‌های موجود بین ایران و غرب شدند و به عقب‌ماندگی ایران پی بردند. ارزیابی این افراد به‌مراتب جدی‌تر از طرح مساله‌ای بود که پیش از این تنها عنوان شده بود؛ اما شکل برخورد با این مساله تنها به ارائه راه‌حل‌های اصلاحاتی منجر شد. روشی که در آن نوعی گزینش در امور اصلاح‌پذیر انجام می‌شد که عمدتا در حوزه نظامی بود. در این دوره آنچه طرح اصلاح از بالا نام گرفت آغاز شد؛ طرحی که از دوره فتحعلی شاه شروع و تا دهه‌های میانی سلطنت ناصرالدین‌شاه نیز پی گرفته شد. مهم‌ترین علت مطرح شده در این زمان که ساختار حکومتی را وارد گفتمان عقب‌ماندگی کرد رویارویی مستقیم با غرب از طریق جنگ‌هایی بود که بین روسیه و ایران به‌وجود آمده بود و در این نبردها نیروی نظامی ایران همواره شکست را تجربه کرده بود. اهمیت این جنگ‌ها به حدی بود که آنها را نقطه عطفی در تاریخ ایران و مبدا تاریخ معاصر به‌شمار می‌آورند. از مواردی که این جنگ‌ها باعث شد تا این رویداد مورد توجه ساختار حکومتی قرارگیرد تا برای رفع آن به ارائه راه‌حل بیندیشند می‌توان به این موارد اشاره کرد:
1)جنگ، سیاست خارجی ایران در رابطه با دیگر کشورهای غربی را تعیین کرد.
2)آشنایی عده‌ای از زمامداران را با قدرت نظامی دیگر کشورها سبب شد.
3)این شکست‌ها شروع گام‌هایی در جهت اصلاح توسط سیستم دولتی کشور شد. طرح اصلاح از بالا نیز راهکار برون‌رفت از مساله عقب‌ماندگی را از طریق نوعی مدرنیزاسیون و استفاده از فناوری‌های غربی و تقلید از آنها می‌دانست.
عباس میرزا، ولیعهد فتحعلی‌شاه که رهبری نیروی نظامی ایران در این جنگ‌ها را برعهده داشت نخستین کسی است که مساله عقب‌ماندگی را در قالب طرح یک پرسش کلیدی و تاریخی مطرح ساخت: چرا غرب پیشرفت کرد و ایران عقب ماند؟ او که در جریان این نبردها متوجه پیشرفت قوای روس و تجهیزات نظامی آنان شده بود عامل پیروزی روس‌ها را در فناوری‌های جنگی می‌دانست. از این‌رو برخورد وی با مساله عقب‌ماندگی تنها در حوزه نظامی بود. وی که به ناکارآمدی ارتش‌های نامنظم متکی بر ساختار ایلیاتی-قبیله‌ای ایران واقف شده بود، بر آن شد تا به ایجاد ارتشی منظم تحت آموزش نیروهای فرانسوی همت گمارد. عباس میرزا که به نسبت دیگر درباریان از سواد و آگاهی بیشتری برخوردار بود، کوشید تا نظامیان را به استخدام دائمی دولت درآورد و آنان را به جنگ‌افزارهای نوین مجهز سازد. در این دوره گمان می‌رفت راز شکست‌های نهایی ایران صرفا نظامی است و آن را در مسلح شدن به سلاح‌های روز خلاصه می‌کردند. اگرچه وی به اعزام تعداد اندکی دانشجو به فرنگ و دستور ترجمه برخی کتب چون تاریخ اسکندر و پترکبیر نیز پرداخت؛ اما عمده توجه و اصلاحات وی معطوف به ساختار نظامی بود. در نهایت اینکه عباس‌میرزا نیز اگرچه سوال مهم عقب‌ماندگی ایرانیان را مطرح می‌کند اما به چرایی آن نمی‌پردازد و راه‌حل پیشنهادی وی نیز انتقال فناوری‌های مدرن به کشور بود.
از دیگر سیاستمداران در این حوزه می‌توان به امیرکبیر اشاره کرد. گرچه تا زمان صدارت وی بازه بیست ساله فترتی در روند طرح اصلاح از بالا شکل گرفت که خود از موارد عدم تحقق آرمان‌های او به‌شمار می‌رود، اما وی نیز راهکار را تقلید بی‌چون و چرا از غرب می‌دانست. عمده تلاش‌های وی حوزه‌های متعددی را دربرمی‌گیرد و حوزه‌های صنعتی(ایجاد هنگ‌های نظامی)، کشاورزی (احداث چندین سد)، امور شهری (تاسیس نخستین بیمارستان دولتی)، فرهنگ(تاسیس دارالفنون)، قضایی (تاسیس دادگاه‌های جدید عرفی) و حتی تربیت نسل‌های بعدی مصلحان حکومتی را دربرمی‌گرفت. او که به طرح پرسمان عقب‌ماندگی نپرداخت با ایجاد نوعی مداخله در سیستم حکومتی تلاش داشت تا از نفوذ روحانیت به حکومت جلوگیری کند که در مواردی چون تاسیس دادگاه‌های جدید حتی بر آن بود جایگاه مردمی آنان را نیز کاهش دهد که خود باعث شد تا طرح‌های وی که بدون در نظر داشتن زیرساخت‌های لازم فرهنگی بود، موفق نباشد.
دوره فترتی که با قتل امیرکبیر ایجاد شده بود پس از 20 سال توسط میرزاحسین خان سپهسالار(مشیرالدوله) پی گرفته شد. وی که اقامتی چند ساله در عثمانی داشت آگاهی خوبی از زمانه و نیز مفاهیم و پیشرفت‌های حوزه سیاسی و اجتماعی داشت. چنانکه در گزارش‌های وی از مفاهیمی چون ناسیونالیسم، مشروطیت، حکومت قانون، آزادی افکار و حقوق اجتماعی فرد سخن رفته است. اصلاحات وی که مفهوم رعیت را به ملت تغییر داد در قیاس با حوزه‌هایی که امیرکبیر به اصلاح در آن پرداخت از تنوع کمتری برخوردار است اما نقطه قوت اقدامات وی معطوف به ایجاد اصلاحات در حوزه‌های سیاسی بود. او تلاش کرد تا با معرفی مفهوم آزادی مطبوعات و استقرار حکومت قانون به آنچه امروزه جامعه مدنی خوانده می‌شود، بپردازد و سعی داشت تا با وضع قانون مجلس و آگاهی مردم از حقوق واقعی خود، قدرت حکام و فرمانروایان را محدود سازد. اما با سقوط دولت وی طرح اصلاح از بالا هم به‌طور کامل متوقف شد و نتوانست ایران را از معضل عقب‌ماندگی نجات دهد.
منبع: سعید اسلامی‌راد، «مروری بر جریان روشنفکری در ایران»، منتشر شده در انسان‌شناسی و فرهنگ.


نظرات شما

ارسال دیدگاه

Protected by FormShield

ساير مطالب

کرونا آجیل را گران می‌کند؟

وضعیت بازار طلا و سکه در هفته‌ای که گذشت

آمادگی 5٠تیم حفاظت فردی برای خدمت رسانی به مبتلایان به کووید‌١٩

اتریش ادعای ابتلای اعضای هیات این کشور به کرونارا تکذیب کرد

تعداد مبتلایان به ویروس کرونا به 388نفر افزایش یافت

چین در حال انبار کردن فلزات اساسی

خبر بد برای تاکسی‌های که غیرمجاز گازسوز شدند

مجوز پروازهای بازگشت ایرانیان از دبی صادر شد

تغییر و تحولات جدید در بازارهای بورس و فرابورس

ابراز تأثر وزارت خارجه چین از اخبار ویروس کرونا در ایران

مجوز پروازهای بازگشت ایرانیان از امارات صادر شد

حاجی‌میرزایی: تعطیلی مدارس به معنای تعطیلی آموزش نیست

موافقت با غربالگری در ورودی‌های پایتخت/ کدام اعضای شورا تست کرونا دادند؟

بورس ترکیه سقوط کرد

بازدید مدیر عامل ایران خودرو از مراحل طراحی و تولید نخستین نمونه گیربکس شش سرعته

تولید انبوه کیت تشخیص کرونای ایرانی

بدهى خودروسازاران به ٣٠هزار میلیارد تومان رسید/ پرداخت ٨٠٠میلیون از تسهیلات ٥هزار میلیارد تومانى

تلاش جدید اوپک برای توافق نفتی

زمان آغاز مجدد بررسی بودجه 99 در مجلس

«کرونا» صادرات نفت عربستان را بهم ریخت

مالیات بر عایدی سرمایه مهم‌ترین دستورکار مجلس

کرونا در حال گسترس بیشتر در سطح شهر است/ خیابان‌های تهران ضدعفونی نمی‌شوند

7بورس برتر آسیا اقیانوسیه سقوط کردند

رشد 15درصدی اقتصاد چین در سه ماهه دوم با فروکش کردن کرونا

15محصولی که سیستم ایمنی بدن را تقویت می‌کند

سقوط 4درصدی سهام اروپا با نگرانی از شیوع کرونا

نامه‌ وزارت صنعت به شهردار برای فروش فوق‌العاده مواد ضدعفونی‌کننده

خسارت 22میلیارد دلاری «کرونا»‌ برای گردشگری جهانی

درآمد 1500میلیارد تومانی گوگل از تبلیغات شرکت‌های ایرانی

زمان انصراف متقاضیان طرح ملی مسکن مشخص شد

پیشنهاد الحاق بند مالیاتی برای رمزارزها/ ظرفیت درآمد یک میلیارد یورویی با استفاده از رمز‌ارزها

صدور احکام حقوق اسفند کارمندان برمبنای افزایش 50درصدی امتیازات

اوضاع "شستا" از زبان ترکان

قیمت مسکن کانال عوض کرد

ممنوعیت تردد در 11محور به دلیل مداخلات جوی

سیل هزار میلیارد تومان به راه‌های استان لرستان خسارت زد

سقوط بازار سهام آمریکا شروعی بر پایان ترامپ

هفته هیجانى براى همه بازارهاى مالى/ سکه پربازده‌ترین بازار هفته شد

قیمت خودرو در بازار

اعتراض آژانس‌ها به یک بخشنامه: لغو سفر خارجی جریمه دارد

اطلاعیه وزارت راه‌ درباره طرح ملی مسکن

دبیر ستاد ملی مدیریت بیماری کرونا منصوب شد

آغاز ثبت نام حج99 و اعلام هزینه‌ها

5فوتی و 66مصدوم در حادثه آتش سوزی مجتمع مسکونی

کدام استان‌ها بیشترین چک برگشتی را دارند؟

16هزار و 651میلیارد ریال به بیمه سلامت اختصاص یافت

معاون وزیر کار: اشتغال کولبری را به رسمیت بشناسیم

ویروس کرونا و سارس چه تفاوتی با هم دارند؟/ سارس کشنده‌تر از کرونا بود

رشد 3.7درصدی قیمت مسکن در بهمن 98/ ارزش معاملات مسکن در ماه گذشته 15900میلیارد تومان بود

افزایش قیمت گوشت به 120 هزار تومان با سوء استفاده از کرونا