بازار آریا

آخرين مطالب

اوضاع اقتصادی ایران در آستانه انقلاب مشروطه

  بزرگنمايي:

بازار آریا - وابستگی اقتصادی ایران به دولت‌های روسیه و انگلستان در آستانه انقلاب مشروطه به اوج خود رسیده بود. امتیازاتی که در دوران قاجاریه به این دولت‌ها داده شده و رقابت‌های بی‌پایان برای گرفتن امتیاز بیشتر، ایران را به کشوری وابسته در زمینه اقتصادی تبدیل کرده بود.روند نفوذ غرب در ایران از نیمه دوم سده نوزدهم آغاز شد، این نفوذ دارای دو شیوه متفاوت بود که نفوذ اقتصادی در راس آن قرار داشت.
نفوذ غرب به‌ویژه نفوذ اقتصادی، بیشتر بازارهای شهری را تهدید می‌کرد و به تدریج تجار و بازرگانان پراکنده محلی را در قالب طبقه متوسط فرامحلی یکپارچه ساخت، طبقه‌ای که اعضای آن برای نخستین بار از دردها و مشکلات مشترک خود آگاه شده بودند (آبراهامیان، 1391: 65).روسیه بعد از سال 1850/ 1299 ش بر تفوق تجاری و سیاسی خود در ایران افزود، این امر تا حدی ناشی از صنعتی شدن روسیه و توسعه‌طلبی آن در آسیای میانه و ایران بود. در بازار ایران برای کار و اقلام محصولات کشاورزی روسیه تقاضا ایجاد و ایران به بازاری برای کالاهای صنعتی روسیه تبدیل شد. روسیه هم از حالت فشار نظامی کاست و به وسایل مسالمت‌آمیز و رخنه اقتصادی متوسل شد (فوران، 1392: 177).در بررسی اوضاع اقتصادی ایران در آستانه انقلاب باید تاثیر قدرت‌های غربی در اقتصاد داخلی مورد ارزیابی قرار گیرد. زیرا بازارهای تجاری ایران در آن دوره به‌خاطر معاهداتی که بعد از جنگ اول و دوم ایران و روس ایجاد شد در اختیار روس‌ها قرار گرفت.این معاهدات دیپلماتیک آغازگر نفوذ اقتصادی در ایران بود و با همین هدف بسته شده بود. در سده نوزدهم حجم کلی تجارت خارجی حدود 8 برابر افزایش یافت. با اینکه در آغاز سده نوزدهم، ایران از اقتصاد جهانی کاملا برکنار و جدا بود، در پایان سده کاملا در مسیر ادغام در شبکه اروپایی تجارت بین‌المللی قرار گرفته بود.به این ترتیب، شکست‌های نظامی به امتیازات دیپلماتیک منجر شد، امتیازات دیپلماتیک، امتیازات تجاری را به‌دنبال آورد، امتیازات تجاری راه‌های نفوذ اقتصادی را هموار ساخت و نفوذ اقتصادی نیز صنایع سنتی را تضعیف کرد و در نتیجه آشفتگی‌های اجتماعی شدیدی پدید آمد. (آبراهامیان، 1391: 67)در سده نوزدهم (1179 تا 1279 ش) زمین بیش از هر زمان دیگر سرچشمه اعتبار و ثروت تلقی شد. شاید بتوان علت این امر را آمیزه‌ای از سیاست مالیاتی دولت و ادغام هرچه بیشتر در اقتصاد ایران در بازارهای جهانی دانست (فوران، 1392: 186).بنابراین اوضاع اقتصادی ایران به‌خاطر ادغام در اقتصاد جهانی از طرفی و عدم توانایی اقتصاد کشور در بازارهای جهانی زمینه‌های ضعف اقتصادی را ایجاد کرد. اقتصاد سنتی ایران توان مواجهه با اقتصاد صنعتی غربی را نداشت و ناچار در این مواجهه به بازاری برای کالاهای خارجی تبدیل شد. تحولات سیاسی و اقتصادی در کشورهایی مانند روسیه به سرعت جامعه ایران را تحت تاثیر قرار می‌داد و مساله اقتصادی نیز از آن متاثر می‌شد. مردم ایران با مشکلات اقتصادی و دوران‌های قحطی شدید روبه‌رو شده بودند. ایران در سال‌های 1241-1240 ش، 1251 ش، 1259 ش و نیز اوایل دهه 1280 ش با قحطی روبه‌رو شده است (همان، 188).روند انقلاب اندکی پس از قتل ناصرالدین شاه در سال 1274 آغاز شد. در ایران طغیان‌های عمومی معمولا در خلال بحران‌ها و هنگامی که حکومت‌ها دچار ضعف و تفرق و بی‌کفایتی بودند رخ می‌داد و اوضاع اقتصادی جامعه در گرو این هرج‌ومرج‌ها به سرعت متشنج می‌شد که در پی تغییر حکومت‌ها همیشه مردم درگیر قحطی می‌شدند.بنابراین هرج‌ومرج و ناآرامی در آستانه انقلاب مشروطه وضعیت اقتصادی مردم را تحت تاثیر قرار داد. در اوایل سال 1277 شمسی کشور دچار بحران اقتصادی شده که در این سال تبریز دچار قحطی نان می‌شود، ملاک‌ها مظنون به احتکارند و شهر دستخوش آشوب است. دکاندارها اعتصاب می‌کنند و بسیاری از مردم در بقعه‌ای بست می‌نشینند (نوایی، 1368: 307-306).در تهران وضعیت معیشت مردم رو به وخامت گذاشته بود به‌طوری‌که نان و گوشت کمیاب و گران شده بود. در بروجرد و خوزستان نیز کمبود نان وجود داشت، در کاشان نان حکم کیمیا را پیدا کرده بود. حاکم مشهد که نوه فتحعلی‌شاه بود، به اندازه‌ای مردم را به ستوه آورد که اعتصاب می‌کنند و شهر را به آشوب می‌کشند. حاکم فرار را بر قرار ترجیح می‌دهد، آذربایجان آشوب‌زده است. می‌گویند تبریز جای ارامنه نیست و روسای پست و گمرکات باید مسلمان باشند، حاکم فارس سران ایل قشقایی را احضار می‌کند آنها نمی‌روند، حکومت در کار قشقایی‌ها در می‌ماند. بختیاری‌ها از پرداخت مالیات سر باز می‌زنند. نان در تهران کمیاب و گران است و روزبه‌روز قیمت نان بالا می‌رود (کاتوزیان، 1395: 50-49).وقوع انقلاب 1905 روسیه تاثیر بیشتری گذاشت، زیرا هم الگویی از خرس بزرگ مخوف فراهم آورد و هم موجب اشاعه افکار انقلابی و روش‌های مبارزاتی شد که در قالب مبارزان که از قفقاز می‌آمدند متبلور شد. تندروهای جوان، دموکرات‌های سوسیال، دموکرات‌های خاصه در تهران، تبریز، گیلان و مشهد آغاز به تشکیل گروه‌هایی برای مبارزه در راستای برنامه‌های انقلابی خود کردند (همان، 54).
بخشی از یک پژوهش به قلم ثریا عباسی‌قیداری


نظرات شما

ارسال دیدگاه

Protected by FormShield

ساير مطالب

برای کاهش قیمت ها صبر کنید

رانندگانی که یارانه 400 هزار تومانی می گیرند!

محصولات جدید جایگزین پراید و 405 می‌شوند

قائم مقام وزیر صمت: مردم برای ارزانی صبور باشند!

ترامپ: برنامه‌ای برای دیدار با مقامات ایرانی در سازمان ملل ندارم

ارتباط الکترونیکی میان گمرک و 19بانک برقرار شده است

جزئیات پیشنهادات خانه‌دار شدن کارگران در شورای عالی کار

بهره‌برداری از 7کیلومتر آزادراه کربلا تا پیش از اربعین

دلار زیر قیمت صرافی ملی!

علت نقض حکم قصاص نجفی از زبان رئیس دیوانعالی کشور

منوچین: تحریم‌های ایران تقریبا به سقف خود رسیده است

کشاورزان گوجه فرنگی و هندوانه به جای چغندر قند کاشتند

تور ترکیبی کوالالامپور و سنگاپور چند تمام می‌شود؟

321میلیارد تومان برای پرداخت مطالبات معلمان تأمین شد

20کشور خطرناک جهان در سال2019 را بشناسید!

قیمت‌گذاری در بازار فعلی بر مبنای شرایط سیاسی است/ افت قیمت سهم‌های کوچک تا یک سوم در صورت ایجاد تنش

وجه التزام از شورای فقهی مجوز گرفت

تولید ،‌شاه بیت تسیهلات ارزان قیمت بانک پاسارگاد

استقلال مهاجم جدید می آورد!

خودروهایی که 10 میلیون از کارخانه ارزانتر هستند

سیب هایی که دور ریخته می شوند!

رازهای «شرمن» از روزهای مذاکره

آرامش بازار کالاها متاثر از تثبیت نرخ ارز است

شیلر را به یاد رزمندگان دفاع مقدس نام‌گذاری کرده‌ایم

سکه، طلا و ارز در آخرین روز تابستان چند قیمت خورد؟

پرداخت بخشی از مطالبات فرهنگیان به استان­‌ها ابلاغ شد

تلاش‌هایی که به بار می‌نشیند

کمیته اجرایی عملیات بازار باز تشکیل شد

رتبه‌بندی بانک‌ها تا پایان سال 98 اجرایی می شود

اولویت نخست بیمه کوثر کسب رضایت بیمه گذاران

جزئیات تغییر ساعات کاری بانکها تا 15 مهرماه

کاهش 2 درصدی تعداد شعب بانک ملی ایران

روش های جلوگیری از سرماخوردگی در سفر!

ترکیب استقلال برای دیدار امروز مشخص شد

ترکیب پرپسولیس معین شد

کاهش 200 میلیون تومانی واحد‌های کوچک متراژ در برخی از مناطق تهران

علت انجام اکوی قلب جنین چیست؟

هر آنچه باید درباره پی آر پی بدانیم

کاهش مجدد قیمت دام سنگین در بازار

صرافی سپهر بانک صادرات ایران آماده تامین ارز مسافران اربعین

وزرا به مجمع سازمان گسترش نیامدند/ صورت‌های مالی سد راه شد

نیویورک‌تایمز ادعای ترامپ درباره ناسا و ایران را رد کرد

دستاورد آمریکا از تحریم بانک مرکزی و صندوق توسعه ملی چیست؟

نقدینگی 2000تریلیون تومانی در دست چه کسانی است؟

ترکیب امروز استقلال و پرسپولیس اعلام شد

واریز حقوق شهریور بازنشستگان کشوری، لشکری و فرهنگیان

کدام سیستم‌عامل گوشی بر جهان حاکم است؟

افزایش پرونده‌های قضایی با تصویب لایحه تجارت/ لایحه تجارت از محتوا خالی شده است

تحولات جدید در بانک مرکزی/ کمیته اجرایی عملیات بازار باز تشکیل شد

صدور مجوز فروش اوراق تا سقف 38 هزار میلیارد تومان