بازار آریا

آخرين مطالب

بازگشت به آزادی، دانش و دموکراسی

تولد دوباره تاریخ اقتصاد ايران

تولد دوباره تاریخ
  بزرگنمايي:

بازار آریا - دنیای اقتصاد : جوزف استیگلیتز اقتصاددان معاصر آمریکایی و برنده جایزه نوبل اقتصاد است. او را که منتسب به مکتب نئوکینزین‌ها می‌دانند، به اقتصاددان منتقد بازار آزاد و طرفدار مداخله دولت در اقتصاد معروف است. استیگلیتز در دوران فعالیتش در بانک جهانی، انتقادهایی از توصیه‌های یکسان این بانک به کشورهای جهان سوم بدون در نظر گرفتن اقتضائات ساختاری و نهادی این کشورها ارائه کرد که به اعتقاد وی نه‌تنها آنها را به توسعه اقتصادی نرسانده بلکه مشکلات این کشورها را حادتر هم کرده است.
او در مقاله خود با عنوان «پایان نئولیبرالیسم و تولد دوباره تاریخ» به انتقاد از مکتب نئولیبرالیسم پرداخته و شاهد بی‌اثر بودن این مکتب را بحران‌های اقتصادی 2008 معرفی کرده است. او در این مقاله نگاهی بسیار تند به نئولیبرالیسم داشته و راه نجات را در بازگشت به عصر روشنگری و ارزش‌های آن عصر یعنی آزادی، دانش و دموکراسی می‌داند. «دنیای‌اقتصاد» باهدف انتشار نگاه منتقدان و برای ایجاد بحث در مورد مکاتب مختلف به چاپ این مقاله مبادرت ورزیده است. در واقع چاپ این مقاله از سوی این رسانه با نگاهی بی‌طرفانه و برای روشنگری دیدگاه‌های مختلف اقتصادی بوده و نشان‌دهنده تایید یا رد نگاه خاص اقتصادی نیست.
نویسنده: جوزف استیگلیتز
مترجم: امین مالکی
منبع: پراجکت سیندیکیت
برای چهل سال، نخبگان چه در کشورهای فقیر و چه در کشورهای ثروتمند قول دادند که سیاست‌های نئولیبرال به رشد اقتصادی سریع‌تر می‌انجامد و منافع این رشد سرریز شده (1)، به‌گونه‌ای‌که همه آحاد جامعه، از جمله فقرا، وضعیت بهتری خواهند یافت. اما اکنون دیگر شاهد از غیب رسیده‌ و آیا دیگر جای تعجبی دارد که سطح اعتماد به نخبگان و اعتقاد به دموکراسی تنزل شدیدی یافته باشد؟
جنگ سرد که تمام شد، «فرانسیس فوکویاما» دانشمند علوم سیاسی، در مقاله مشهوری با عنوان «آیا به پایان تاریخ رسیدیم؟» گفت که فروپاشی کمونیسم آخرین مانع رسیدن جهان به تقدیر محتوم خود یعنی «لیبرال دموکراسی» و «اقتصادهای بازاری» را از پیش‌رو برداشت. (آن زمان) بسیاری با این نظر موافق بودند.
امروز با عقب‌نشینی از نظم جهانی لیبرال و قانون‌محور، با حاکمان خودکامه و کشورهای عوام‌فریب پیشرو که نیمی از جمعیت جهان را در خود گنجانده‌اند، ایده «فوکویاما» غیرعادی و ساده‌لوحانه به‌نظر می‌رسد. اما همین ایده، دکترین اقتصاد نئولیبرال را که طی چهل سال گذشته حاکم شده است، تقویت کرد. دیگر این روزها در بازارهای آزاد اعتبار کیش نئولیبرالیسم به‌عنوان مطمئن‌ترین مسیر دستیابی به سعادت همگانی، روزهای آخر حیات خود را می‌گذراند و البته که باید چنین نیز باشد.
کاهش همزمان اعتماد به نئولیبرالیسم و اطمینان به دموکراسی امری تصادفی یا یک همبستگی محض نیست. چهل سال است که نئولیبرالیسم، دموکراسی را تضعیف کرده و تحلیل برده است. شکل خاص جهانی‌سازی که توسط نئولیبرالیسم تجویز شده، کنترل بخش مهمی از سرنوشت حتمی شهروندان و تمامی جوامع را از دست آنها خارج کرده، همان‌طور که «دنی رودریک» (2) از «هاروارد» این مهم را به روشنی شرح داده و همان‌طور که من در آخرین کتاب‌های خود «جهانی‌سازی و نارضایتی‌های آن، بازبینی» و «مردم،‌ قدرت و منافع» (3) چنین استدلال کرده‌ام.
در این میان به‌ویژه اثرات آزادسازی بازارهای سرمایه مضحک بوده است: اگر یک نامزد پیشرو انتخابات ریاست‌جمهوری در یک بازار نوظهور، حمایت «وال استریت» را از دست بدهد، بانک‌ها پول خود را از آن کشور بیرون می‌کشند. (اینجا) رای‌دهندگان یک انتخاب روشن دارند: تسلیم «وال‌استریت» شوید یا یک بحران مالی شدید را تجربه کنید. بنابراین به‌نظر می‌رسد درحال‌حاضر «وال‌استریت» قدرت سیاسی بیشتری در مقایسه با شهروندان این کشورها پیدا کرده است. حتی به شهروندان کشورهای توسعه‌یافته و ثروتمند گفته شده بود: «شما نمی‌توانید سیاست‌های مدنظر خود را دنبال کنید» خواه حمایت مناسب اجتماعی باشد، یا دستمزد مناسب، یا یک نظام مالیات تصاعدی یا یک سیستم مالی منظم و مرتب‌‎؛ «چراکه کشور رقابت‌پذیری خود را از دست می‌دهد، مشاغل زیادی از دست می‌روند و رنج بیشتری خواهید کشید».
در هر دو دسته کشورهای ثروتمند و فقیر شبیه هم، نخبگان قول دادند که سیاست‌های(اقتصادی) نئولیبرالی رشد سریع‌تر اقتصادی را به همراه آورده و منافع آن به گونه‌ای «سرریز» می‌شود که همه شهروندان، از جمله فقیرترین آنها، وضعیت بهتری را تجربه کنند. اما برای رسیدن به این مرحله، کارگران باید دستمزدهای پایین‌تر را قبول کنند و همه شهروندان کاهش قسمت‌های مهمی از برنامه‌های دولت را بپذیرند.
نخبگان ادعا می‌کردند که وعده‌های آنها بر پایه مدل‌های اقتصادی علمی و «تحقیق بر پایه شواهد» است. اما حالا پس از چهل سال، اعداد (دیگری) پیش روی ما قرار دارند: رشد اقتصادی از سرعت افتاده و بخش عمده‌ای از ثمرات آن رشد نیز به تعداد بسیار اندکی (از شهروندان) در طبقات بالا رسیده است. با کم‌شدن دستمزدها و صعود بازار سهام، درآمد و ثروت این گروه به‌جای اینکه سرریز (به دیگر طبقات پایینی جامعه) شود، بیشتر شد.
چگونه محتمل است که محدودیت دستمزد - به منظور کسب رقابت‌پذیری - و کاهش برنامه‌‌های (حمایتی) دولتی منجر به استانداردهای بالاتری از زندگی شود؟ شهروندان عادی احساس می‌کنند فریب خورده‌اند و حق هم دارند که فکر کنند کلاه‌شان برداشته شده است. درحال‌حاضر نیز داریم عواقب سیاسی این فریب بزرگ را تجربه می‌کنیم: بی‌اعتمادی به نخبگان، به «علم» اقتصادی که بر پایه چنین نئولیبرالیسمی بنا نهاده شد و به نظام سیاسی رشوه‌خواری که چنین نتایجی را به همراه آورده است. واقعیت این است که صرف‌نظر از نام آن، دوران نئولیبرالیسم فرسنگ‌ها با لیبرال بودن فاصله داشت.
(اقتصاد نئولیبرالیسمی) یک فضای «روشنفکری ارتدوکس» را (به ما) تحمیل کرد که طرفداران آن تحمل هیچ مخالفتی را نداشتند. از اقتصاددانان دگراندیش مانند مرتدان روی گرداندند یا در بهترین حالت آنها را به چند موسسه مطرود تبعید کردند. نئولیبرالیسم هیچ شباهتی به «جامعه باز»ی که «کارل پوپر» از آن دفاع می‌کرد نداشت. همان‌طور که «جورج سوروس» تاکید کرده، «پوپر» تشخیص داد که جامعه یک سیستم پیچیده مستمرا تکامل‌یابنده است که در آن هر چه بیشتر یاد می‌گیریم، دانش ما بیشتر رفتار سیستم را تغییر می‌دهد. عدم تحمل (روشنفکری ارتدوکس) بیشتر در اقتصاد کلان بود، جایی که مدل‌های غالب آنها احتمال بروز بحرانی مانند آنچه در سال 2008 تجربه کردیم را رد می‌کردند. اما هنگامی که غیرممکن‌ها اتفاق ‌افتاد، اقتصاددانان ارتدوکس(جریان اصلی) با آن مانند حادثه‌ای عجیب و غریب که هیچ مدلی توان پیش‌بینی آن را نداشت مواجه شدند. حتی همین امروز، طرفداران نظریه‌های ارتدوکسی از پذیرش این مهم که باور آنها به بازارهای خودتنظیمی و عدم باور آنها به اثرات جانبی که انگار اصلا وجود ندارند یا اهمیتی ندارند، به پدیده مقررات‌زدایی فعلی انجامیده که خود در تقویت بحران‌ها نقش مهمی بازی کرده است.
تئوری‌های (اقتصاد نئولیبرالی) کماکان به حیات خود ادامه خواهند داد، مانند «تلاش‌های بطلمیوس»(4) برای یافتن شواهدی دال بر نظریه (کیهانی‌) خود و این امر تنها این واقعیت را به اثبات می‌رساند که ایده‌های بد، پس از تثبیت، عموما مرگ آهسته‌ای دارند. اگر بحران مالی سال 2008 نتوانست توجیهمان کند که بازارهای آزاد (به تنهایی) کار نمی‌کنند، بحران آب و هوا قطعا این کار را خواهد کرد: نئولیبرالیسم به معنای واقعی کلمه تمدن ما را نابود می‌کند. همچنین کاملا مشخص است آن دسته از عوام‌فریبانی که ما را به نادیده گرفتن دانش ترغیب می‌کنند، تنها مشکلات را بدتر می‌کنند. تنها راه پیش‌رو‌، تنها راه نجات سیاره و تمدن‌مان، تولد مجدد تاریخ است. ما باید عصر روشنگری را احیا کنیم و به ارزش‌های آن عصر یعنی آزادی، دانش و دموکراسی برگردیم.
- - - - - -
(1) اشاره نویسنده به اصطلاح trickle down effect یا اثر نشت ثروت است که طبق آن در نظریه‌های نئولیبرالی گفته می‌شود کسب منافع توسط شرکت‌های بزرگ عاقبت موجب بهره‌مندی طبقات پایین نیز می‌شود.
(2) اشاره نویسنده به آخرین کتاب رودریک «بی‌پرده در مورد تجارت» است.
(3) این کتاب را استیگلیتز به تازگی در ماه نوامبر 2019 منتشر کرد.
(4) بطلمیوس در نظریه کیهانی خود زمین را مرکز جهان می‌دانست و دائما تلاش داشت تا برای این نظریه شواهد تجربی گرد آورد!


نظرات شما

ارسال دیدگاه

Protected by FormShield

ساير مطالب

انتقاد جنتی از گرانی‌ها؛ به داد مردم برسید

کدخدایی خطاب به ترامپ؛ دخالت موقوف

دو خبر خوش برای بازنشستگان تامین‌اجتماعی

اخطار سخنگوی ارشد نیروهای مسلح به اسرائیل

ادعای لندن علیه روسیه درباره انتخابات 2019

انتقاد مجری اصولگرا از حیایی و نونهالی

خانواده «جورج فلوید» به دادگاه شکایت کرد

تهدید خبرنگار سیما به دلیل گزارش افشاگرانه

امید به کشف واکسن کرونا افزایش یافت

توییت شیطنت‌آمیز پمپئو جنجالی شد

از جوجه‌کُشی تا مرغ 18هزار تومانی!

پکن: جواب قلدری آمریکا را می‌دهیم

اعمال یک هفته‌ای محدودیت‌ها در تهران حداقلی است

تهیه «طرح جامع طلا» کلید خورد

واعظی: نگاه به شرق، اولویت ایران است

واگذاری کیش ساخته اپوزیسیون مزدور است

نوزاد 23روزه قربانی کرونا شد

رونمایی از پوستر همایش بین‌المللی افول آمریکا

به جای داروهای آرام‌بخش، این خوراکی‌ها را بخورید

سن پدر برای معافیت کفالت چند سال است؟

موسوی: پول بلوکه در کره‌جنوبی پس‌گرفته می‌شود

درآمد 260میلیون دلاری کودک 8ساله از یوتیوب

ترامپ، سه محکوم و هشتگ اعدام نکنید

انهدام تیم منافقین در شیراز

وزیر خارجه جمهوری آذربایجان برکنار شد

آسمان رویایی

دستگیری عاملان درگیری دسته‌جمعی در تبریز

شعری چاپ‌نشده از «سایه»

جنتی: مسئولان به داد مردم برسند

خودروهایی که در مرداد سهمیه بنزین نمی‌گیرند

5 مرداد آخرین مهلت ثبت‌نام کسب‌وکارها برای دریافت وام کرونا

ابتلای 172 تن از کادردرمان بیمارستان شهدای تجریش به کرونا

تمهیدات وزارت نیرو برای عبور از پیک مصرف برق

کشف 92 دستگاه ون برلیانس احتکار شده در شهر ری

پتروشیمی غدیر مجوز واردات 5 هزار تن PVC را دریافت کرد

نامه حزب اعتمادملی درباره سه متهم وقایع آبان

ویروس کرونا، زوج بریتانیایی را میلیونر کرد

ایستگاه فضایی امشب از آسمان تهران عبور می‌کند

باکو: یک فروند پهپاد ارمنستان را ساقط کردیم

تصمیم تازه ترامپ درباره چین

روایتی از گفتگوی 40دقیقه‌ای روحانی با پوتین

چطور بسته‌های مواد غذایی را ضدعفونی کنیم

قیمت دلار از 23000 تومان هم گذشت

گوشی دزدی با ترفند در خراب خودرو

آمار کرونا در کرج همچنان صعودی است

بولتون: ترامپ مشتاق مذاکره با ایران است

ستاره‌ای که پس از انفجار ابرنواختر زنده ماند

درآمد 23 هزار میلیارد ریالی شرکت فجر انرژی خلیج‌فارس در 98

فراخوان مسابقه مجازی «رفیقانه» منتشر شد

پمپئو: از همکاری روسیه با ایران متاسفی