بازار آریا

آخرين مطالب

جمال‌زاده و وصف زندگی اقتصادی مردم در دوران مشروطه مقالات اقتصادي

جمال‌زاده و وصف زندگی اقتصادی مردم در دوران مشروطه
  بزرگنمايي:

بازار آریا - محمدعلی جمال‌زاده، نویسنده و محقق بزرگ معاصر 23 دی ماه 1270 در اصفهان به‌دنیا آمد و 17 آبان 1376 در ژنو درگذشت. او صاحب آثار متعدد تالیفی و ترجمه‌ای در زمینه‌های مختلف است. «گنج شایگان» یکی از آثار قابل‌توجه جمالزاده است.
او خود درباره این کتاب نوشته است: «جمع‌آوری اطلاعات صحیح درباره اقتصاد ایران در آن موقع که جنگ عظیمی راه‌ها را مسدود ساخته و روابط مقطوع و مراسله و مکاتبه و مسافرت و آوردن کتاب و رساله‌ها از خارج کار بسیار مشکل و بلکه غیرممکنی بود، کار مولف این کتاب را بسیار دشوار و خسته‌کننده ساخته بود، ولی جوانی و علاقه که نام دیگرش عشق است، مدد رسانید و توانستم «گنج شایگان» را (با همه نواقص و کمبودهای بسیار) در 16 فصل و یک ضمیمه و 46 جدول و شش نقشه جغرافیایی و اقتصادی و یک نقشه بزرگ جغرافیایی ایران در 219 صفحه بزرگ به چاپ برسانم.»
جمالزاده در گنج شایگان، بخش مبسوطی را به صادرات ایران اختصاص داده و می‌نویسد: قسمت عمده صادرات ایران عبارت است از محصولات زمینی و حیوانی و در میان صادرات صنعتی و کارخانه‌ای قالی پشمی و انواع دیگر آن، دارای اهمیت مخصوص است. صادرات ایران از چندی به این طرف بسیار ترقی کرده و نسبت صادرات به واردات در سال اودئیل (سال گاو) 1320- 1319 ه.ق، نسبت یک بود به دو، یعنی واردات دوبرابر صادرات بود، ولی کم‌کم صادرات ترقی کرد تا اینکه در سال پیچی‌ئیل (سال میمون) 1327-1326 قمری، فزونی واردات بر صادرات فقط یک‌دهم و نیم است (سه در 20 یا 15 درصد).
مهم‌ترین مال‌التجاره‌های صادرات ایران که قیمتشان در سال ایت‌ئیل (سال سگ) 1329- 1328، بیشتر از یک میلیون تومان بوده، عبارتند از: پنبه، میوه، فرش پشمی، مسکوکات طلا و نقره، برنج، ابریشم در پیله، پوست کار شده، تریاک، صمغ و پشم کار نشده (گنج شایگان، ص 16).
گمرکات
تا سال 1317 قمری، تمام گمرکات ایران اجاره داده می‌شد و در همین سال از 1316 تا 1317 وجه اجاره عبارت از سه کرور تومان است (300 هزار لیره انگلیسی).
در ماه ذی‌القعده 1317، اصول اجاره منسوخ شد، ولی نه در تمام ایران، بلکه فقط در دو ولایت آذربایجان و کرمانشاه و چون نتیجه این کار مساعد و خوب شد، سال بعد اصول اجاره گمرک در تمام ایران منسوخ شد و حق گمرک صادرات و واردات که به موجب فصل سوم از عهدنامه تجارتی ترکمانچای، صدی سه از اتباع داخله و صدی پنج از اتباع خارجه بود، مستقیما به حساب دولت واریز شد (گنج شایگان، ص 38).
کارخانجات
جمال‌زاده در بخش دیگری از کتاب، پس از ذکر فهرستی مفصل از کارخانجات از کارخانه ریسمان‌بافی و تفنگ‌سازی گرفته تا چلواربافی و آجرپزی، در سال 1275، معضل کارخانجات دوره خودش را نبود نیروهای خبره می‌داند و می‌نویسد:
ولی از آن همه کارخانه، جز معدودی باقی نمانده و جهات این مساله، علاوه بر نکات مذکوره در ابتدای فصل، یکی هم فقدان اشخاص بصیر و خبیر در امور کارخانه و کارخانه‌سازی در ایران بود و البته اگر در ایران اشخاصی بودند که قبل از آنکه کارخانه‌ای به ایران آورده شود، می‌توانستند صلاحیت یا عدم‌صلاحیت آن را دریابند و در امور اقتصادی و ملکی و تجارتی مربوطه با کارخانه مزبور، غور و دقت و تتبع به‌عمل آورند، این همه کارخانه بیکار و بی‌حاصل نمی‎افتاد. مثلا وقتی که کارخانه کاغذگری وارد می‌کنند، لازم بود مقدمتا رجوع به اشخاصی که در این فن خبره هستند، بشود تا مشارالیه از روی قوانین علمی و اصول فنی ببیند کدام نقطه ایران برای این کار صلاحیت دارد، از کدام نقاط و به چه قیمتی می‌توان مواد خام لازم را به‌دست آورد و آیا وقتی که قیمت این مواد را با قیمت کرایه حمل‌ونقل و انبارداری و مزد عمله و کارگر و مخارج اتفاقی ترمیم و تعمیر کارخانه و مخارج کرایه محل و... جمع کرد، قیمت عمل‌آوردن کاغذ چقدر می‌شود و در صورتی که فلان مبلغ درصد منفعت را هم به مجموع مصارف و مخارج فوق بیفزاییم، آیا قیمت این کاغذ که از خارج یا از کارخانه داخلی دیگری بیرون می‌آید، مساوی هست یا نه (گنج شایگان، ص 96).
زندگی در تهران
نمایندگان تجارتی که از اروپا به ایران فرستاده می‌شوند، اقلا باید مواجب‌شان صد تومان باشد. در طهران یا در مهمانخانه (ماهی 35 تومان) منزل می‌نمایند یا باید خانه کرایه کنند (ماهی 12 تا 20 تومان). یک خانه سه تا پنج اطاق دارد، به علاوه آشپزخانه و زیرزمین.هنوز به‌طور عموم وسیله روشنایی در طهران، نفت است.در طهران، زبان فرانسه خیلی رواج دارد و در آذربایجان زبان روسی و در جنوب ایران مخصوصا زبان انگلیسی رواج دارد. در آذربایجان زبان ترکی آذری که با ترکی عثمانی بی‌شباهت نیست، خیلی به‌درد می‌خورد.گنج شایگان، یک اثر تحقیقی ارزشمند است که آمار دقیقی از اقتصاد ایران عصر مشروطه و اواخر دوران قاجار ارائه می‌دهد، ارزش کتاب فقط فضل تقدم آن نیست و اینکه زمانی به رشته تحریر درآمده است که نه سازمان آماری وجود داشت و نه دسترسی‌های آسان، بلکه این کتاب، هنوز پس از گذشت قریب به یک سده از نگارش‌اش، یکی از مهم‌ترین منابع تاریخ اقتصادی اواخر دوران قاجار محسوب می‌شود.


نظرات شما

ارسال دیدگاه

Protected by FormShield

ساير مطالب

لوازم خانگی بر مدار رونق تولید

کشمکش حقیقی‎ها، حمایت حقوقی‎ها

عصر نفت به سر آمده است؟

اهداف بودجه 99، تحقق خواهد یافت

«رجا» آماده ورود به بازار سرمایه شد

بازار ارز در سربالایی سوخت کم آورد

افزایش 16 درصدی سود واریزی برای سهامداران عدالت

اوج گیری قیمت محصولات مدیران خودرو

عقب نشینی وزیر جهاد از وعده عرضه تخم مرغ ارزان به بازار

شاخص کل بورس در مدار نزولی

نوسان قیمت ها در بازار طلا، سکه و دلار

گشت تعزیرات در انبارهای ایران خودرو و سایپا

بازار بورس تا کی قرمز خواهد بود؟

قیمت خرید تضمینی گندم برای سال زراعی آینده، 4 هزار تومان تعیین شد

منافع چه کسانی در واردات کره با ارز 4200 تومانی در میان بود؟

تخم‌مرغ ارزان در راه بازار

چرا بورس مثبت نمی‌شود؟

8 زیرمجموعه گروه مالی گردشگری در صف ورود به بورس

نقش کلیدی بانک سپه در تبدیل نفت به ثروت و سرمایه پایدار

قانون جدید مالیات بر خانه‌های خالی به صحن علنی می‌رود

پرداخت خسارت بیمه نامه منازل روستایی توسط بیمه دی

گشایش نخستین انبار کشمش در بازار گواهی سپرده کالایی

شعبه ساعی بانک دی افتتاح شد

اعلام ساعات کاری شعب بانک اقتصادنوین

اختصاص50 هزار میلیارد برای همسان سازی حقوق بازنشستگان

برداشته شدن گام اول تشکیل تعاونی مسکن پرسنل چادرملو

تعهدات بسته‌های دندان پزشکی بیمه سلامت رویکرد پیشگیری دارد

اهداء خون در بیمه پاسارگاد همزمان با روزهای کرونایی

نفت گران شد

افزایش 63 تا 170 میلیون تومانی قیمت محصولات مدیران‌خودرو

دفاع مقدس، احیا کننده خودباوری مردمی | ابراهیم صادقی فر - معاون فرهنگی و اجتماعی وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی

سه‌شنبه‌هایی که با شفیعی‌کدکنی گذشت

پیام ظریف به مناسبت «روز جهانی صلح»

آخرین وضعیت «مهران رجبی» در بیمارستان

سخنرانی تصویری روحانی در سازمان ملل

روشی ساده برای نابودی کرونا در 15 ثانیه!

«دناپلاس» وسیله رفاهی نمایندگان مجلس نیست

ربیعی: خرابکاری در نیروگاه نطنز قطعی است

حجت الاسلام علوی‌تهرانی به کرونا مبتلا شد

احتمال توافق قطر با اسرائیل قوت گرفت

«پیشی میشی» به سینماها می رود

دستورات روحانی برای تامین کالا‌های معیشتی

درخشنده «هیس پسرها گریه نمی‌کنند» را می‌سازد

10درصد ایرانی‌ها اختلال حافظه دارند

عقب‌نشینیِ شاخص بورس در آخرین روز تابستان

کاهش قدرت خرید مردم، مصرف گوشت را کم کرد

فصل دوم «جلال» در تبریز جلوی دوربین رفت

دلار اجازه کاهش قیمت طلا و سکه را نداد

توضیحات هاشمی در خصوص خیابان شجریان

دو سیارک به اندازه اهرام مصر از کنار زمین می‌گذرند