بازار آریا

آخرين مطالب

بررسی سندی نویافته از اکتشاف نفت در مسجد سلیمان وزارت نفت

  بزرگنمايي:

بازار آریا -

در 26 ماه مه 1908، یکی از دو چاه مسجد سلیمان در عمق 360 متری به نفت رسید. به یاد دارم در چادر خود بیرون اردوگاه خوابیده بودم که از سروصدای غیرمتعارف اردوگاه از خواب پریدم. با عجله به محل حفر چاه رفتم و دیدم نفت به ارتفاعی حدود 15 متر بالای دکل در حال فوران است، در حالی که حفاران و دستیاران ایرانی به دلیل خروج گازهای چاه همزمان با نفت سرفه می‌کردند و خود را از چاه دور می‌کردند. این جملات بخشی از توصیفات سِر آرنولد ویلسون (1940-1884میلادی) افسر و دیپلمات انگلیسی حاضر در صحنه کشف نفت در مسجد سلیمان است که مشاهدات عینی خود از لحظه فوران نفت در چاه شماره یک مسجد سلیمان را ثبت کرده است. نوشتار حاضر، با بررسی سیر تاریخی منتهی به روز کشف نفت در مسجد سلیمان به بررسی‌سندی نویافته از گزارش حفاری چاه شماره یک خواهد پرداخت.
سیر تاریخی کشف نفت در مسجد سلیمان
از امضای قرارداد دارسی در سال 1901 میلادی با مظفرالدین شاه قاجار در کاخ صاحب‌قرانیه تا کشف نفت در 26 ماه مه 1908 در مسجد سلیمان، چیزی حدود 7 سال به طول انجامید تا فصلی نوین در تاریخ معاصر ایران گشوده شود. در این بین استمرار فعالیت‌های «رینولدرز» زمین‌شناس و مهندس عمران برجسته انگلیسی و اصرار بر وجود نفت در مسجد سلیمان با وجود مخالفت «شرکت نفت برمه» که تا آن موقع چبزی در حدود 250 هزار پوند خرج پروژه کرده و حاصلی به بار نیاورده بود شرایط ادامه حفاری در مسجد سلیمان را به سمت تعطیلی کشانده بود.
ویلسون در کتاب یادداشت‌های روزانه‌اش روزهای منتهی به کشف نفت را چنین توصیف کرده است: در اواخر اوریل (1908) رینولدز به من خبر داد که مدیران شرکت حفاری به او اطلاع داده‌اند که بودجه حفاری که در آن زمان از طریق شرکت نفتی برمه تامین می‌شد رو به اتمام است و منبع مالی دیگری نیز برای تامین بودجه مورد نظر در اختیار ندارند. بنابراین ادامه‌ کار حفاری تحت امتیاز قرارداد دارسی ممکن است به‌زودی متوقف شود، بنابراین دستور این است که کار متوقف شده، کارمندان اخراج شوند و دکل‌ها و ابزار به قطعات قابل حمل تفکیک و آنچه مقرون به صرفه است پس فرستاده شود.
در این بین با گفت‌وگویی که بین ویلسون و رینولدز صورت گرفته بود و اصراری که رینولدز بر کشف نفت در منطقه مسجد سلیمان داشت، تصمیم گرفتند به بهانه خوانا نبودن متن تلگراف کار را تعطیل نکنند و از قطعه قطعه کردن دکل‌ها خودداری کنند تا نامه کتبی به آنها ابلاغ شود. اما تا قبل از رسیدن ابلاغ کتبی از طرف شرکت نفتی برمه به رینولدز، چاه شماره یک B به نفت رسید. اولین اقدام رینولدز پس ازکشف نفت، جمع‌آوری نفتی بود که به هدر می‌رفت، بنابراین حوضچه بزرگ در دل خاک حدود 60 متر دورتر از اردوگاه حفر و نفت را به آن طرف هدایت و سپس عملیات دریچه‌سازی برای چاه را آغاز کرد.
رینولدز با اشاره به این روز تاریخی می‌نویسد: همانگونه که مته حفاری با قدرت و زورمندی به کندن و کاویدن در گردش بود، در یک طبقه سخت سنگی، طبقه و لایه‌ای آنچنان سخت که ما هرگز قبلا به مانند آن برخورد نکرده، طبقه‌ای که می‌توانست ویران‌کننده دستگاه باشد و مهار و دهنه زدن به آن کاری بس دشوار بود و کنترل چاه را بسیار مشکل و محال می‌کرد، نفت فواره زد. بلافاصله و با سرعت، گودالی عمیق و بزرگ کنده شد تا نفت چاه دیوانه در آن جا داده شود. با این روند، نفت ایران کشف و فصل تازه از تاریخ معاصر رقم خورد.
بررسی سند نویافته چاه شماره یک مسجد سلیمان
در مرکز موزه‌ها و اسناد صنعت نفت، سندی متعلق به همین روزها وجود دارد، گزارش‌های حفاری که شرایط فنی هر روزه چاه شماره یک مسجد سلیمان را انعکاس داده است. روزهایی که فشار شرکت نفت برمه بر رینولدز و همکارانش زیاد شده بود و گزارش‌های حفاری هم چیزی را نشان نمی‌داد تا اینکه با رسیدن به روز موعود، تمام ناامیدی‌ها تبدیل به امید شد. این سند متعلق به همین روز است. یعنی روز سه‌شنبه 26 می سال 1908 (5خرداد 1287) یعنی در روزی که مته حفاری چاه شماره یک نفتون، واقع در مسجد سلیمان به نفت رسید.
در گزارش فنی این سند مشخص می‌شود چاه شماره یک نفتون در عمق 1179 فوتی به نفت رسیده است (مخزن نفتی آسماری) و وجود نفت به مقدار زیاد در این چاه اثبات شده بود. لوله جداری 8 اینچی، در عمق 2-1148 فوتی گذاشته شده بود تا ادامه حفاری در مخزن نفتی آسماری امکان‌پذیر شود.
گزارش این حفاری توسط سامسون، زمین‌شناس این پروژه نوشته شده بود. اهمیت این سند از این جهت است که گزارش مکتوب از لحظه کشف نفت در مسجد سلیمان را در اختیار محققان تاریخ نفت قرار داده است تا با بررسی آن، زوایای پنهان مانده تاریخ نفت بیشتر روشن شود. به‌علاوه، کتاب‌هایی که در حوزه تاریخ نفت و شهر مسجد سلیمان نگاشته شده به دلیل عدم دسترسی به این سند و اسناد مشابه، به جنبه‌های فنی چاه شماره 1 اشاره چندانی نداشته‌اند. از همین رو این گزارش فنی اهمیت دارد. مجموعه گزارش‌های فنی چاه شماره یک، به‌زودی در طرح موزه اکتشاف، حفاری و تولید صنعت نفت در مسجد سلیمان پیش روی علاقمندان تاریخ نفت قرار خواهد گرفت.
یونس صادقی
کارشناس واحد پژوهش و تاریخ شفاهی مدیریت موزه و مرکز اسناد صنعت نفت


نظرات شما

ارسال دیدگاه

Protected by FormShield

ساير مطالب

برنامه جدی مالیاتی کمیسیون مجلس برای خانه های خالی

وقتی تصمیم یک شبه مسئولان بازار موبایل را بهم ریخت

آیت‌الله کعبی: شورای نگهبان راه نفوذ آمریکا را بست

گاف جدید بی‌بی‌سی درباره مجلس ایران

تشکیل بلوکی جدید در خاورمیانه

نزاع مرگبار خیابانی در شـوش

جزئیات محاسبه حقوق تیر ماه کارگران اعلام شد

نوجوان قربانی اسیدپاشی جان باخت

واکنش گزارشگر سازمان ملل به ترور شهید سلیمانی

مهاجری: رهبری به رفتار نمایندگان انتقاد داشتند

متن کامل اصلاحیه قانون مالیات خانه‌های خالی

جمشید هاشم‌پور در قامت اکبر طبری

واکنش کدخدایی به سخنان رهبر انقلاب

بازگشت به «کوپن»

فروشگاهی در روسیه که 3 برابر شرکت نفت ما گردش مالی دارد!

اولتیماتوم رئیس کل بانک مرکزی به بازرگانان درباره ارز صادراتی

مشاور ترامپ: مذاکره‌ مخفی با ایران نداشته‌ایم

کمیسیون آموزش به زمان برگزاری کنکور ورود نکرد

استقبال روحانی از توصیه‌های امروز رهبر انقلاب

زمین‌لرزه 3.5 ریشتری در فیروزکوه

حمله عراقی‌ها به شرکت برق در شرق بغداد

روسیه همچنان بر افزایش ذخایر طلا اصرار دارد

بازرگانانی که ارز صادراتی را بازنگردانند چگونه تنبیه می‌شوند؟

یارانه دو دلار شد؛ کارگران و بازنسشته‌ها را دریابید

طرح مجلس برای ساخت یک میلیون خانه شدنی ‌است؟

قرارداد 25ساله باید 6سال پیش امضا می‌شد

اختلافات خانوادگی در بانه منجر به قتل شد

جزئیات افزایش حقوق بازنشستگان تامین اجتماعی

برادرکشی برای موبایل

مشاور ترامپ: مذاکره‌ مخفی با ایران در جریان نیست

وقتی مغز، مه‌آلود می‌شود!

فراخوان چهارمین جشنواره سراسری نقالی و پرده‌خوانی غدیر «نقالان علوی»

موج سینوسی سکه و اوج گرفتن مجدد دلار

عرضه اولیه شرکتی جدید در بورس در روز چهارشنبه قطعی شد

وام کرونا به هواپیمایی‌ها هم رسید

بررسی راهکارهای ساماندهی بازار مسکن در کمیسیون عمران

برق تهران در وضع هشدار/ شهروندان مصارف خود را مدیریت کنند

زمان قرعه‌کشی ثبت نام محصولات ایران خودرو اعلام شد

چرا نباید با "دنده مُرده" حرکت کنیم؟

پست برق در خیابان انقلاب دچار حریق شد

امیدیه به عنوان گرمترین شهر جهان معرفی شد

درگیری‌ در مرز ارمنستان و جمهوری آذربایجان

توضیح قالیباف درباره برنامه‌های اقتصادی مجلس

کووید پارتی، جان مرد آمریکایی را گرفت

انهدام باند قاچاق سلاح جنگی در اصفهان

دو تصمیم مهم درباره نحوه برگشت ارز صادراتی

مجلس از طرح سوال از روحانی عقب‌نشینی کرد؟

رویکرد استفاده از پساب برای فضای سبز شهر تهران

مازاد عرضه نیما به حدود یک و نیم میلیارد یورو رسید

قیمت گوشت قرمز چقدر باید باشد؟