بازار آریا

آخرين مطالب

نخستین های طهران/20

نخستین بانک ایرانی را انگلیسی ها ساختند شهرداری تهران

نخستین بانک ایرانی را انگلیسی ها ساختند
  بزرگنمايي:

بازار آریا - نخستین بانک مدرن ایران توسط بارون جولیوس دو رویترز در شمال شرق میدان توپخانه مجلس در سال 1266شمسی رسما کار خود را آغاز کرد.

لرد انگلیسی وقتی پای ورقه امتیازنامه پر سود بهره‌برداری 60 ساله از معادن ایرانی را امضا کرد؛ ضمانت داد دریای خزر را با ماشین دودی به خلیج‌فارس متصل کند، گمرگ ایران را سر و سامان دهد و برای چاپ پول کاغذی بانکی را راه بیاندازد. قول و قراری که با اعتراض مردم لغو شد و تنها چیزی که باقی ماند ساختمانی در شمال شرق میدان توپخانه باقی ماند که نه تنها اولین بانک ایران شد که با سرمایه چهل هزار لیره وثیقه خسارت لغو امتیاز رویترز نخستین اسکناس ایران را منتشر کرد. عمارتی که حالا در روزگار ما قدیمی‌ترین قطعه و تنها یادگار دوران گذشته قدیمی‌ترین میدان پایتخت میدان امام خمینی (ره) است. ساختمانی با قدمت بیش از 80 سال که بخشی از آن به عنوان شعبه بانک تجارت فعالیت می‌کند.بانک شاهی اولین بانک ایرانی بود که در میدان توپخانه در قلب تهران شروع به فعالیت کرد.
تا پیش از تاسیس این بانک در دوران ناصرالدین‌شاه این صرافان عمده بودند که کاری را می‌کردند که بانک‌های امروز در شهرها انجام می‌دهند. صرافانی که بیش از 3000 سال امور تجاری را تسهیل می‌دادند. با این که نخستین پول کاغذی جهان در ایران با نام چاو در تبریز در زمان ایلخانان رایج شد اما تا زمان تاسیس همین بانک شاهی در میدان توپخانه سکه طلایی و نقره‌ای در معاملات در ایران رایج بود. چند صراف مشهور هم بودند که در ازای دریافت سکه‌های زیاد ورقه‌هایی را به عنوان برات انتقال پول را به دست می‌گرفتند. اما همین ضرب سکه هم با مشکلات زیادی رو به رو بود؛ مهمترین مشکل نبود یک ضرابخانه مرکزی در پایتخت بود.
گسترش تجارت با فرنگستان و سایر کشورها باعث شد تا گروهی از همین صرافان به فکر تاسیس بانکی شبیه آن چه در اروپا وجود داشت بیافتند. پیشنهاد راه اندازی بانک ملی ایران را برای نخستین بار حاج محمد حسن خان امین‌الضرب صراف و تاجر شناخته شده در نامه‌ای مفصل به ناصرالدین شاه داد و به او پیشنهاد کرد این بانک را با سرمایه مشترک ملت و دولت راه‌اندازی کند. اما ناصرالدین‌شاه به این درخواست توجهی نشان نداد. اما از آن جا که مرغ همسایه غاز است هنوز چندسالی از این پیشنهاد نگذشته بود که در سال 1266 شمسی در آخرین سال‌های سلطنت ناصرالدین شاه توسط شعبه شرکت هند شرقی در تهران این بانک راه‌اندازی شد. انگلیسی‌ها که برای گسترش تجارت خود در سرزمین‌های استعماری خود به دنبال راه‌اندازی بنگاه‌های مالی بودند امتیاز این بانک را از شاه گرفتند و با سرمایه قابل ملاحظه‌ای بانک را راه‌اندازی کردند. آن‌ها زمینی نسبتا بزرگ را در شرق میدان توپخانه انتخاب کردند و ساختمان بانک خود را با نام بانک جدید شرق ساختند. یک سال بعد بارون جولیوس رویترز که قبل از این امتیاز همه معادن ایران را از شاه گرفته بود توانست انحصار تاسیس بانک شاهی را به مدت شصت سال بگیرد. این امتیازنامه شامل حق انحصاری نشر اسکناس و معافیت از مالیات بود. رویترز همچنین زمین معتلق به بانک شاهی را هم خرید. سرمایه بانک شاهی بر اساس امتیاز نامه، چهار میلیون لیره انگلیسی به صورت سهام با نام و بی نام تعیین شد که تنها با انتشار سهام با نام اجازه فعالیت یافت.
در 1308 سرمایه گذاران این بانک خارجی تصمیم گرفتند تا ساختمان جدیدی به جای ساختمان قدیمی بسازند. کلنگ ساختمان جدید که همین ساختمان امروزی است در 19 دی ماه 1308 با حضور وزیران و نمایندگان کشورهای خارجی زده شد و ساخت عمارت جدید آغاز شد. مانند بسیاری از ساختمان‌های دوران پهلوی اول طراحی و ساخت این بنا را معماری ارمنی یعنی مارکار گلستیانس برعهده گرفت. ساخت این بنا حدود دویست و پنجاه هزار تومان هزینه برد. گلستیانس که همان زمان در حال اجرای طرح نیکلای مارکف برای ساخت پست‌خانه مرکزی تهران بود طراحی منحصر بفردی را در این بنا پیاده کرد که براساس اصول معماری ایرانی در دوران اوج بود. او ستون‌های بلندی را در فضای داخل بانک طراحی کرد که با دوره‌های تیزه‌دار و بهره‌گیری از چوب در پوشش سقف وامدار معماری دوره هخامنشی بود که از دید طراح آن یکی از دوران‌های پر رونق اقتصادی تاریخ ایران به شمار می‌رفت. گلستیانس برای این بنای جدید طرح سردری بسیار زیبا را در نظر گرفته بود که با نظارت خودش در کارگاه مهمترین کاشی‌ساز تهران یعنی استاد حسین کاشی‌پز انجام شد. نام بانک شاهی البته بعد از چند وقت روی کاشی‌های آن به بانک ایران و انگلیس خاورمیانه تغییر یافت. در سال 1331 که اجاره آن به پایان رسید این بانک به بانک بازرگانی واگذار شد و شعبه ایرانی بانک خاورمیانه به شرق دور منتقل شد. بانکی معتبر که با عنوان اختصاری HSBC همچنان یکی از مهمترین بانک‌های جهان است. اما این پایان ساختمان نخستین بانک ایران نبود که بعد از انقلاب اسلامی به بانک تجارت منتقل شد و هنوز یکی از دیدنی‌های تهران است.
پژوهشگر: فرزانه ابراهیم زاده


نظرات شما

ارسال دیدگاه

Protected by FormShield

ساير مطالب

تولیت آستان قدس: آزادی در غرب یک دروغ است

افزایش کرونا در شهر‌های برگزاری تجمع انتخاباتی ترامپ

کارتون: مجلس رفته گلاب بیاره!

اعلام مقررات جدید ارزی صادرات و واردات در هفته آینده

آخرین وضعیت دریافت مالیات از خانه‌های خالی

کارمزد خدمات بانک ها از اول آذر بیشتر می شود

عرضه محصولات فولادی در بورس کالا و رویه جدید واردات در مقابل صادرات

تحلیل عسکری مارانی از اتفاقات اخیر بورس و تکرار اشتباهات/ شروط صعود بازار

کاهش قیمت سهام منجر به زیان 6.7 و 2 میلیارد دلاری جف بزوس و بیل گیتس شد

وضعیت پذیرش دو باشگاه و احتمال واگذاری بخشی از سهام استقلال به طلبکاران

پیش بینی این هفته بورس با احتمال اقبال به تک نمادهای کوچک

درخواست اینترنت دانش‌آموزان روستای کمره میشنان

ویروس کرونا از طریق مواد غذایی منتقل می‌شود؟

امام جمعه قم: پرسش از هولوکاست در فرانسه جرم است، ولی توهین به پیامبر آزاد؟!

ثبت‌نام مسکن ملی برای دومین بار ممکن شد

دیدار ترامپ با نیرو‌های ویژه عملیات ترور البغدادی

عکس هوایی از ویرانی‌های زلزله ازمیر

نماینده سردشت: هزار نفر از این شهر مهاجرت کردند

علت کمبود روغن در بازار

نصرالله: غرب از حمایت تکفیری‌ها دست بردارد

هفته سخت بازار سرمایه/ شمارش معکوس برای سبز شدن شاخص

اعلام حمایت کویت از هرگونه تصمیم اوپک‌ پلاس

قیمت دلار پس از پیروزی بایدن در انتخابات/ احتمال سقوط آزاد ارز چقدر است؟

کاهش 1600 تومانی قیمت دلار در این هفته / روند قیمت دلار و یورو در هفته‌ای که گذشت

تعداد دکل های نفتی آمریکا افزایش یافت / کاهش دوباره 3 درصدی قیمت جهانی نفت

افت شدید شاخص های آمریکایی با افزایش موارد ابتلا به کرونا

مادر شیشه‌ای پسرش را کُشت و خودکشی کرد

رضا شفیعی‌جم به «شب‌های مافیا» آمد

ائتلاف نظامی آمریکا اعتراف کرد

پیشنهاد جدید به کاندیداهای ریاست جمهوری 1400

زمان ثبت‌نام پذیرفته‌شدگان کنکور اعلام شد

کرونای قالیباف خفیف است

فرانسوی‌ها به سرعت در حال مسلمان شدن هستند

هلال‌احمر ایران: کمک به ترکیه منوط به درخواست آن هاست

افزایش آمار کشته شدگان در زلزله ازمیر

طرح سپاه برای جستجوی خانه به خانه‌ی کرونا

اولاند: تروریست‌ها را نباید با مسلمانان اشتباه گرفت

تصویری از زلزله ترکیه که در فضای مجازی ترند شد

رایزنی ایران و ارمنستان برای حل مناقشه قره‌باغ

زمان واریز یارانه آبان ماه اعلام شد

آمادگی اورژانس برای اعزام تیم عملیات ویژه به ترکیه

نظرسنجی عجیب حجت‌الاسلام زائری درباره خودش!

درخواست اینترنت دانش‌آموزان یک روستای لرستان

رشد 54درصدی تولید ایران خودرو با فروش 250 هزار خودرو در 7 ماه

اعلام زمان واریز یارانه آبان/ هر خانوار چقدر یارانه می‌گیرد؟

طلا به روند صعودی قیمت بازگشت

عرضه ارز در سامانه نیما شدت گرفت

صادرات 9.3 میلیارد دلاری خودرو کره جنوبی در 3 ماه

یک دامدار خطاب به زاکانی: شب عید گوشت کیلو 400 تومن دست مردم پیدا نمی کنید!

آغاز افزایش کارمزد خدمات بانکی از آذرماه