بازار آریا

آخرين مطالب

نوسازی از بالا مقالات اقتصادي

  بزرگنمايي:

بازار آریا - در نتیجه نگارش سفرنامه‌ها برخی از مقامات دولتی قاجار متوجه اختلاف‌های موجود بین ایران و غرب شدند و به عقب‌ماندگی ایران پی بردند. ارزیابی این افراد به‌مراتب جدی‌تر از طرح مساله‌ای بود که پیش از این تنها عنوان شده بود؛ اما شکل برخورد با این مساله تنها به ارائه راه‌حل‌های اصلاحاتی منجر شد. روشی که در آن نوعی گزینش در امور اصلاح‌پذیر انجام می‌شد که عمدتا در حوزه نظامی بود. در این دوره آنچه طرح اصلاح از بالا نام گرفت آغاز شد؛ طرحی که از دوره فتحعلی شاه شروع و تا دهه‌های میانی سلطنت ناصرالدین‌شاه نیز پی گرفته شد. مهم‌ترین علت مطرح شده در این زمان که ساختار حکومتی را وارد گفتمان عقب‌ماندگی کرد رویارویی مستقیم با غرب از طریق جنگ‌هایی بود که بین روسیه و ایران به‌وجود آمده بود و در این نبردها نیروی نظامی ایران همواره شکست را تجربه کرده بود. اهمیت این جنگ‌ها به حدی بود که آنها را نقطه عطفی در تاریخ ایران و مبدا تاریخ معاصر به‌شمار می‌آورند. از مواردی که این جنگ‌ها باعث شد تا این رویداد مورد توجه ساختار حکومتی قرارگیرد تا برای رفع آن به ارائه راه‌حل بیندیشند می‌توان به این موارد اشاره کرد:
1)جنگ، سیاست خارجی ایران در رابطه با دیگر کشورهای غربی را تعیین کرد.
2)آشنایی عده‌ای از زمامداران را با قدرت نظامی دیگر کشورها سبب شد.
3)این شکست‌ها شروع گام‌هایی در جهت اصلاح توسط سیستم دولتی کشور شد. طرح اصلاح از بالا نیز راهکار برون‌رفت از مساله عقب‌ماندگی را از طریق نوعی مدرنیزاسیون و استفاده از فناوری‌های غربی و تقلید از آنها می‌دانست.
عباس میرزا، ولیعهد فتحعلی‌شاه که رهبری نیروی نظامی ایران در این جنگ‌ها را برعهده داشت نخستین کسی است که مساله عقب‌ماندگی را در قالب طرح یک پرسش کلیدی و تاریخی مطرح ساخت: چرا غرب پیشرفت کرد و ایران عقب ماند؟ او که در جریان این نبردها متوجه پیشرفت قوای روس و تجهیزات نظامی آنان شده بود عامل پیروزی روس‌ها را در فناوری‌های جنگی می‌دانست. از این‌رو برخورد وی با مساله عقب‌ماندگی تنها در حوزه نظامی بود. وی که به ناکارآمدی ارتش‌های نامنظم متکی بر ساختار ایلیاتی-قبیله‌ای ایران واقف شده بود، بر آن شد تا به ایجاد ارتشی منظم تحت آموزش نیروهای فرانسوی همت گمارد. عباس میرزا که به نسبت دیگر درباریان از سواد و آگاهی بیشتری برخوردار بود، کوشید تا نظامیان را به استخدام دائمی دولت درآورد و آنان را به جنگ‌افزارهای نوین مجهز سازد. در این دوره گمان می‌رفت راز شکست‌های نهایی ایران صرفا نظامی است و آن را در مسلح شدن به سلاح‌های روز خلاصه می‌کردند. اگرچه وی به اعزام تعداد اندکی دانشجو به فرنگ و دستور ترجمه برخی کتب چون تاریخ اسکندر و پترکبیر نیز پرداخت؛ اما عمده توجه و اصلاحات وی معطوف به ساختار نظامی بود. در نهایت اینکه عباس‌میرزا نیز اگرچه سوال مهم عقب‌ماندگی ایرانیان را مطرح می‌کند اما به چرایی آن نمی‌پردازد و راه‌حل پیشنهادی وی نیز انتقال فناوری‌های مدرن به کشور بود.
از دیگر سیاستمداران در این حوزه می‌توان به امیرکبیر اشاره کرد. گرچه تا زمان صدارت وی بازه بیست ساله فترتی در روند طرح اصلاح از بالا شکل گرفت که خود از موارد عدم تحقق آرمان‌های او به‌شمار می‌رود، اما وی نیز راهکار را تقلید بی‌چون و چرا از غرب می‌دانست. عمده تلاش‌های وی حوزه‌های متعددی را دربرمی‌گیرد و حوزه‌های صنعتی(ایجاد هنگ‌های نظامی)، کشاورزی (احداث چندین سد)، امور شهری (تاسیس نخستین بیمارستان دولتی)، فرهنگ(تاسیس دارالفنون)، قضایی (تاسیس دادگاه‌های جدید عرفی) و حتی تربیت نسل‌های بعدی مصلحان حکومتی را دربرمی‌گرفت. او که به طرح پرسمان عقب‌ماندگی نپرداخت با ایجاد نوعی مداخله در سیستم حکومتی تلاش داشت تا از نفوذ روحانیت به حکومت جلوگیری کند که در مواردی چون تاسیس دادگاه‌های جدید حتی بر آن بود جایگاه مردمی آنان را نیز کاهش دهد که خود باعث شد تا طرح‌های وی که بدون در نظر داشتن زیرساخت‌های لازم فرهنگی بود، موفق نباشد.
دوره فترتی که با قتل امیرکبیر ایجاد شده بود پس از 20 سال توسط میرزاحسین خان سپهسالار(مشیرالدوله) پی گرفته شد. وی که اقامتی چند ساله در عثمانی داشت آگاهی خوبی از زمانه و نیز مفاهیم و پیشرفت‌های حوزه سیاسی و اجتماعی داشت. چنانکه در گزارش‌های وی از مفاهیمی چون ناسیونالیسم، مشروطیت، حکومت قانون، آزادی افکار و حقوق اجتماعی فرد سخن رفته است. اصلاحات وی که مفهوم رعیت را به ملت تغییر داد در قیاس با حوزه‌هایی که امیرکبیر به اصلاح در آن پرداخت از تنوع کمتری برخوردار است اما نقطه قوت اقدامات وی معطوف به ایجاد اصلاحات در حوزه‌های سیاسی بود. او تلاش کرد تا با معرفی مفهوم آزادی مطبوعات و استقرار حکومت قانون به آنچه امروزه جامعه مدنی خوانده می‌شود، بپردازد و سعی داشت تا با وضع قانون مجلس و آگاهی مردم از حقوق واقعی خود، قدرت حکام و فرمانروایان را محدود سازد. اما با سقوط دولت وی طرح اصلاح از بالا هم به‌طور کامل متوقف شد و نتوانست ایران را از معضل عقب‌ماندگی نجات دهد.
منبع: سعید اسلامی‌راد، «مروری بر جریان روشنفکری در ایران»، منتشر شده در انسان‌شناسی و فرهنگ.


نظرات شما

ارسال دیدگاه

Protected by FormShield

ساير مطالب

چگونه سهام عدالت خود را بفروشیم؟

مادورو: ایران و ونزوئلا از حق تجارت آزاد برخوردارند

مصرف برق به 48هزار مگاوات رسید

آتش‌سوزی در نیروگاه تبریز

استقبال بیش از 710هزار نفری از کنسرت همایون شجریان

جزئیات جدید از نحوه افزایش حقوق آموزش و پرورش

نه سیاه سیاه، نه سفید سفید

رونمایی از کتاب مجموعه عکس های ژوزف پلروس در کیش

ارزان‌ترین و گران‌ترین بنزین جهان متعلق به کدام کشورها است؟

شرط الزام چک صیاد برای خرید خودرو برداشته شد

سرقت دیواره‌های صوتی اتوبان‌های تهران

علت افزایش آلاینده ازن در هوای تهران

آیا ETF شیوه خوبی برای خصوصی‌سازی است؟

بانک تجارت شعبه کارتهران هیچ آسیبی ندیده است

چه کسانی باید 25میلیون تومان یارانه مسکن مهر را پرداخت کنند؟

چـگونه می‌توان از رسیدگی مالیاتی معاف شد؟

فروش فوق العاده 4 محصول پرتیراژ ایران‌خودرو

قمی:مدیریت دکتر لاریجانی هیچگاه با افراط و تفریط همراه نبود

دستورالعمل فروش فوق العاده محصولات ایران خودرو و سایپا + فیلم

چک صیاد چیست؟

تقاضایی از ثبت نام کنندگان پیش فروش خودرو

یک پیش‌بینی درباره قیمت خودروهای کارکرده

ماجرای هزینه 20میلیونی نقل و انتقال مسکن مهر

وام گرفتن در کدام استان راحت‌تر است؟

ترافیک پرحجم در راه‌های مازندران

دستور وزیر بهداشت فرانسه برای ارزیابی خطرات مصرف داروی ترامپ

خسارت شدید زلزله به بافت تاریخی دهدشت

آخرین وضعیت محمدعلی کشاورز در بیمارستان +عکس

ایران هرگونه مداخله خارجی در امور داخلی چین را محکوم کرد

کدام نوع فست فود را بخوریم بهتر است؟ +تصاویر

پرسپولیسی‌ها هم کرونا گرفتند

تولید ماسک با پوست مار پیتون! +تصاویر

13نکته از زندگی لئوناردو دی کاپریو که نمی‌دانستید

رستوران‌‌ها و اغذیه‌‌فروشی‌‌ها از امروز بازگشایی می‌شوند

جزییات بسته ویژه مکالمه همراه اول به مناسبت عید سعید فطر

بهترین برنامه غذایی برای مبارزه با کم خونی

نشانه‌های کمبود ویتامین K

قیمت مزدا در روزی که گذشت +جدول

قیمت جدید آپارتمان نوساز در تهران +جدول

5 خبر مهم اقتصادی 1399/3/4

ورود شورای نگهبان به ماجرای حذف صفر از پول ملی

دستور روحانی برای کنترل تورم/ استفاده از همه ظرفیت‌ها برای دسترسی به منابع ارزی کشور در بانک‌های خارجی

گازسوز کردن رایگان تاکسی، وانت بار و تاکسی های اینترنتی شروع شد

دستور روحانی به رئیس بانک مرکزی: تورم را کنترل کنید

ورود شورای نگهبان به ماجرای حذف 4 صفر از پول ملی

روحانی خطاب به همتی: تورم را کنترل کنید

نامه هشدارآمیز جمعی از نمایندگان درباره آینده بازار بورس

پیام تبریک اسکوچیچ به مناسبت عید فطر +عکس

پیش ثبت نام پایه اول ابتدایی تا 17خرداد ادامه دارد

رشد بازار مسکن ادامه نمی‌یابد