بازار آریا

آخرين مطالب

جایگاه ارزش افزوده و اشتغال بخش خدمات در ایران و جهان مقالات اقتصادي

جایگاه ارزش افزوده و اشتغال بخش خدمات در ایران و جهان
  بزرگنمايي:

بازار آریا -

ناپر اقتصاد: این مقاله، به بررسی سهم اشتغال بخش خدمات پرداخته و آن را با سایر ‏کشورها و مناطق جهان مورد مقایسه قرار خواهد داد.
امروزه یکی از مهم‌ترین دغدغه‌های سیاستمداران و اقتصاددانان، تأثیر پدیده جهانی شدن اقتصاد بر متغیرهای واقعی اقتصاد، مانند تولید و اشتغال است. جهانی شدن اقتصاد، به معنای همگرایی، یکسان‏‌سازی ‏و ادغام بازارهای اقتصادی، از جمله بازار کالا، کار، پول و سرمایه، در سطح بین الملل است. این مهم، با رشد تجارت بین الملل، سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی، رشد جریان سرمایه در سطح بین الملل و افزایش بکارگیری تکنولوژی اطلاعات و ارتباطات در دو دهه اخیر، با شدت بیشتری اقتصاد کشورهای مختلف را تحت تأثیر قرار داده است، به طوری که اکثر مطالعات در این رابطه، نشان می‌دهند که تقریباً کمتر کشوری می‌تواند بدون توجه به تحولات بین المللی و جهانی، سیاست‌های بهینه‌ای برای افزایش رفاه، اشتغال، تولید و…، در اقتصاد داخلی خود ایفا کند.
سهم بخش خدمات از تولید ناخالص داخلی ‏ایران
با توجه به اینکه طبق حساب‏‌های ملی، بخش‌‏های بازرگانی و خدمات عمومی به‏‌طور متوسط حدود 37 درصد از ارزش‏‌افزوده بخش خدمات را در اختیار دارند. خدمات بازرگانی یکی از حلقه وصل‌‏های بین طرفین عرضه و تقاضای بازار کالا می‌‏باشد به‌‏طوری که اولاً ستانده بخش‏های مختلف به‏‌ویژه صنعت از کانال بخش بازرگانی صادر شده و یا در بازار داخلی عرضه می‏‌شود. ثانیاً کالاهای مورد نیاز فعالیت‌‏های اقتصادی و نهادهای مختلف که به‌‏واسطه واردات یا تولید داخل تأمین می‌‏شوند از کانال بخش بازرگانی در اختیار آنها قرار می‏‌گیرد. بنابراین انتظار بر این است که ستانده خدمات بازرگانی از یکسو متأثر از ستانده بخش‌‏هایی چون صنعت و ازسوی دیگر متأثر از تجارت خارجی کشور باشد.
خدمات عمومی یکی دیگر از زیربخش‏‌های مهم خدمات است که با توجه به نقش بارز دولت در آن از اهمیت خاصی برخوردار است. ارزش‏ افزوده خدمات عمومی از مجموع ارزش ‏افزوده مربوط به امور عمومی، دفاع، آموزش، امنیت، بهداشت و… به‏دست می‏ آید و ارزش ‏افزوده هر کدام از این زیربخش‏‌ها به‏طور مستقیم با اعتبارات هزینه‌‏ای دولت در ارتباط می ‏باشد. افزایش یا کاهشی در اعتبارات هزینه‌‏ای دولت به ‏طور مستقیم بر ارزش‏ افزوده خدمات عمومی و به ‏طریق اولی بر ارزش‏ افزوده بخش خدمات اثر می‌گذارد.
جایگاه اشتغال بخش خدمات در نظام سیاست‌گذاری کشور
دولت‌های ایران در بیانیه‌ها و بخشنامه‌ها همواره حمایت‌های زیادی از تولید کرده‌اند و در این حمایت‌ها معمولا تولید کالا را مهم‌تر و بهتر از تولید خدمات می‌دانند. در بانک‌ها سود وام شرکت‌های تولید کالا نسبت به شرکت‌های تولید خدمات پایین‌تر است و حداقل در نگاه‌ها و تصورات، تولید کالا اولویت بیشتری نسبت به تولید خدمات دارد. اخیرا سازمان امور مالیاتی امتیازات ویژه‌ای را برای بنگاه‌های کوچک و متوسط تولید کالا در نظر گرفته است. اما آیا واقعا برای مصالح ملی تولید کالا از تولید خدمات بهتر است؟ یا اساسا سهم تولید کالا و تولید خدمات در تولید ناخالص داخلی هریک باید چقدر باشد؟
در تعریف تولید ناخالص داخلی به عنوان مهم‌ترین شاخص اقتصادی هر کشور، بین تولید کالا و تولید خدمات هیچ تفاوتی وجود ندارد. آمارها نشان می‌دهند که بین توسعه یافتگی کشورها و سهم تولید خدمات از تولید ناخالص داخلی معمولا رابطه مستقیمی وجود دارد.
با توسعه کشورها معمولا سهم خدمات در تولید ناخالص داخلی افزایش می‌یابد. به عنوان مثال در فرانسه طی30 سال اخیر سهم خدمات در تولید ناخالص ملی از حدود 60 درصد به 80 درصد افزایش یافته است و در انگلستان در مدت 40 سال از 55 درصد به حدود 80 درصد رسیده است. در مورد کشورهای دیگری نظیر آمریکا، ژاپن، کره‌جنوبی، آلمان و ایتالیا اتفاق مشابهی رخ داده است.
تولید خدمات نسبت به تولید کالا معمولا سهم بالاتری در اشتغال‌زایی دارد و نیروی انسانی در آن دخالت بیشتری دارد. در شرایط کنونی که بیکاری از مهم‌ترین چالش‌های همه دولت‌هاست، در کشورهای توسعه‌یافته توجه ویژه‌ای به تولید خدمات وجود دارد. در روزگاری که بسیاری از کالاها در مقیاس‌های عظیم جهانی تولید می‌شوند و خوشه‌های صنعتی قوی در برخی از مناطق جهان خصوصا در جنوب شرق آسیا شکل گرفته است، رقابت در عرصه تولید کالا بسیار دشوار است. باید به جای تشویق و اصرار بر سرمایه‌گذاری در بخش تولید کالا و ترجیح تولید کالا بر تولید خدمات در کشور، با توجه به حجم بالای بیکاری و نیروی انسانی تحصیل کرده و جوان بهتر باشد به کارآفرینی در بخش تولید خدمات بیشتر توجه کنیم.
در موقعیتی که استارت آپ ها در حوزه خدمات، موتورهای قدرتمند رشد اقتصادی کشورها از جمله آمریکا هستند، اصرار بر روش‌های سنتی و قدیمی تغییر چندانی در شرایط اقتصادی ما ایجاد نخواهند کرد. رشته‌هایی نظیر آموزش، سلامت و پزشکی، توریسم و اکوتوریسم، توریسم درمانی، تکنولوژی اطلاعات، حمل‌ونقل و بازرگانی برخی از رشته‌هایی هستند که به نظر می‌سد در آنها مزیت‌های رقابتی قابل‌توجهی داریم، ولی متاسفانه از آنها غافل شده‌ایم. جا دارد در سالی که تولید و اشتغال جایگاه ویژه‌ای پیدا کرده‌اند، دولت به تولید اشتغال‌زای خدمات توجه بیشتری داشته باشد.
چکیده آمار اشتغال بخش خدمات کشور
طبق آمار منتشر شده از سوی مرکز آمار ایران در زمینه نتایج طرح آمارگیری از نیروی کار برای جمعیت ١٠ ساله و بیشتر در سال ١٣٩6 و ١٣٩٧ مقایسه شده که بر این اساس تغییرات محسوسی در سه نرخ بیکاری، نسبت اشتغال و نرخ مشارکت اقتصادی بین دو سال مذکور گزارش نشده است. نگاه کلی به آمار نشان می‌دهد نسبت اشتغال در بخش‌های کشاورزی، صنعت و خدمات با حدود ١٧,5 درصد، ٣٢ درصد و 5٠ درصد دارای تغییر محسوسی نبوده و در کنار آن تغییرات این سه شاخص بازار کار طی فصول مختلف در دو سال در یک سطح گزارش شده است. نسبت اشتغال در فصل بهار ١٣٩٧ و فصل تابستان ١٣٩6 دارای بیشترین سهم در طی سال بوده و نرخ بیکاری در پاییز ١٣٩٧ با ١١.٧ درصد و در تابستان ١٣٩6 با ١١.5 درصد دارای کمترین نرخ در بین فصول بوده است. سهم اشتغال در بخش کشاورزی در تابستان دارای بیشترین و در فصل زمستان دارای کمترین رقم در طی هر دو سال بوده، در حالی که سهم بخش خدمات در فصل زمستان دارای بیشترین سهم در طی فصول دو سال بوده است. سهم اشتغال در بخش صنعت در نیمه دوم سال در هر دو سال نسبت به نیمه اول سال بیشتر بوده است. بررسی دقیق‌تر این آمار برای سال گذشته نشان می‌دهد، نرخ مشارکت نیروی کار در سال گذشته در فصل بهار 40.5 درصد بوده که در فصل تابستان با افزایش به 40.9 درصد رسیده، در فصل پاییز با بازگشت به روند قبلی خود عدد 40.5 درصد را از آن خود کرد و در آخرین فصل از سال 39.5 درصد محاسبه شده است. بنا بر این آمار به صورت میانگین نرخ مشارکت در سال 1397 رقم 40.5 درصد اعلام شده است.
نسبت اشتغال در سه ماهه نخست سال گذشته 36.1 درصد گزارش شد، این رقم در تابستان به سطح 35.9 درصد اعلام شد، در ادامه و در فصل پاییز نسبت اشتغال افت اندکی داشت و به رقم 35.7 درصد را از آن خود کرد و در ادامه این روند در سه ماهه آخر سال گذشته نسبت اشتغال به 34.7 درصد را از آن خود کرد.
بنا بر این آمار، میانگین نسبت اشتغال در سال گذشته 35.3 درصد ثبت شده است. آمار نرخ بیکاری نیز در فصول مختلف سال گذشته در بازه 11.7 تا 12.2 درصد در نوسان بوده به گونه‌ای که در فصل بهار این رقم در 12.1 درصد ثبت شده، در فصل تابستان به رقم 12.2 درصد رسیده، نرخ بیکاری در سومین فصل از سال با کاهش به رقم 11.7 درصد رسید و در آخرین فصل از سال با بازگشت به سطح 12.1 درصد سبب آن شد که میانگین نرخ بیکاری در رقم 11.9 درصد بایستد. در دسته بندی سطح اشتغال در 3 گروه کشاورزی، صنعت و خدمات تقسیم بندی شده که در بهار سال گذشته بخش کشاروزی سهم 18.6 درصدی، صنعت 31.8 درصدی و خدمات سهم 49.6 درصدی را از آن خود کرده است. در فصل تابستان آمار‌ها با تغییر جزئی همراه بوده به گونه‌ای که حوزه کشاورزی سهم 18.9 درصد، صنعت سهم 31.7 درصدی و بخش خدمات سهم 49.4 درصدی را به خود اختصاص داده است. در پاییز تقسیم بندی‌ها به این صورت بوده که بخش کشاورزی سهم 17.1 درصدی، بخش صنعت سهم 32.9 درصدی و بخش خدمات رقم 50 درصدی را به دست آورده است؛ و در نهایت در فصل زمستان سهم اشتغال در بخش کشاورزی 15.2 درصد، صنعت 32.9 درصد و بخش خدمات رقم 51.9 درصد داشته است. مقایسه آماری اشتغال بخش خدمات ایران و سایر کشورهای ‏جهان
نمودار زیر مقایسه کشورهای توسعه یافته با ایران را نشان می‌دهد.

نمودار 1. مقایسه سهم بخش خدمات ایران از اشتغال با کشورهای جهان همانطور که مشخص است سهم بخش خدمات از اشتغال ایران بسیار پایین‌تر از کشورهایی چون آمریکا، کره جنوبی، ژاپن، انگلستان، فرانسه و آلمان است. کره جنوبی در سال 1991 تفاوت چندانی با ایران نداشت با این حال پیشرفت چشم‌گیری در سه دهه نشان داده است به طوری که در سال 2018 سهم بخش خدمات از اشتغال این کشور به بالای 70 درصد رسیده است.
نمودار زیر نیز مقایسه سهم بخش خدمات ایران از اشتغال با اتحادیه‌ها و مناطق مختلف می‌باشد.

نمودار 2. مقایسه سهم بخش خدمات ایران از اشتغال با مناطق جهان نمودار فوق نشان می‌دهد که در سال 1991 سهم بخش خدمات از اشتغال در ایران بالاتر از متوسط جهانی، اروپای مرکزی و بالکان بوده و با جهان عرب نیز برابری می‌کرد. با این حال، پیشرفت چشم‌گیر در سایر کشورها باعث شده است که به رغم افزایش جزئی در بخش خدمات از اشتغال ایران در طول زمان، کشورهای حوزه اروپای مرکزی و بالکان و جهان عرب در سال 2018 بالاتر از ایران قرار بگیرند. متوسط سطح جهانی نیز به عملکرد ایران نزدیک شده است. این مساله نشان می‌دهد که عملکرد ایران در بین کشورهای جهان در گذر زمان افت پیدا کرده است. نمودار زیر نیز مقایسه سهم بخش خدمات ایران از اشتغال با گروه‏‌های درآمدی می‌باشد.

نمودار 3. مقایسه سهم بخش خدمات ایران از اشتغال با گروه‌های درآمدی مختلف نمودار فوق هم که سهم بخش خدمات از اشتغال در ایران را با سه گروه درآمدی کشورها اعم از درآمد بالا، متوسط و پایین را مورد مقایسه قرار می‌دهد. در این جا نیز عملکرد کشورهای با درآمد متوسط به عملکرد ایران نزدیک شده است. با این حال، هنوز عملکرد ایران بالاتر از متوسط کشورهای با درآمد متوسط است.
جمع‌بندی
نتایج بررسی‌ نشان می‌دهد که با وجود سهم بیش از ‏50 درصدی ‏بخش ‏خدمات در اشتغال، در ‏اداور ‏مختلف حمایت‌ از ‏تولید به عنوان ناجی ‏اقتصاد ایران معرفی گردیده و سهمی که بخش ‏خدمات می‌تواند در ‏کنار ‏بخش ‏تولید و صنعت داشته باشد مورد اغفال ‏قرار ‏گرفته است.
آمارها حکایت از ‏این دارند که در ‏سال‌های قبل، سهم بخش خدمات از اشتغال در ایران بالاتر از متوسط جهانی، اروپای مرکزی و بالکان بوده و با جهان عرب نیز برابری می‌کرده است. با این حال، پیشرفت چشم‌گیر در سایر کشورها باعث شده است که به رغم افزایش جزئی در بخش خدمات از اشتغال ایران در طول زمان، کشورهای حوزه اروپای مرکزی و بالکان و جهان عرب در سال 2018 بالاتر از ایران قرار بگیرند. متوسط سطح جهانی نیز به عملکرد ایران نزدیک شده است. این مساله نشان می‌دهد که عملکرد ایران در بین کشورهای جهان در گذر زمان افت پیدا کرده است. نمودار زیر نیز مقایسه سهم بخش خدمات ایران از اشتغال با گروه‏های درآمدی می‌باشد.


نظرات شما

ارسال دیدگاه

Protected by FormShield

ساير مطالب

سرمقاله اعتماد/ امنیت برای رفاه

دو چالش صاحبان صنعت غذا

رنج تولید و زنجیره چالش‌ها

رتبه ایران در شاخص رقابت پذیری سفر و گردشگری 2019

با چند سال پس‌انداز خانه‌دار می‌شوید؟

بازار خودرو در دست انداز قیمت

سیگنال‌های مثبت بازار پایه به اقتصاد

تحول ساختارها

وابستگی به نفت و گاز

مالیات سود سپرده‌های بانکی با اقتصاد ایران چه خواهد کرد؟

پیش بینی وضعیت بازار مسکن تا پایان امسال

18 میلیون خانوار؛ دریافت کنندگان کمک معیشتی

چرا مسکن پناهگاه شد؟

مذاکرات مالی در مجلس اول

سیر سیاست‌های صنعتی در دوره قاجار

اقتصاد ضعیف در ورزش

پیشتازان جذب سرمایه خارجی در صنعت غذا

وضعیت مالی پروژه‌های عمرانی تکان می‌خورد

چرا قیمت در بازار بی‌مشتری بالا می‌رود؟

خوب یا بد اخذ مالیات از سود سپرده‌ها

قیمت مسکن در کدام مناطق تهران رشد کمتری داشت؟

بنگاه‌های نوآور

9مکمل‌ توریستی برای جذب گردشگر

شتاب تورم برای پولدارها

سیگنال غلط به قیمت مسکن

دام نفتی برای ایران

پایان تصدی‌گری دولت در دست مجلس است

اندازه بازار فعالیت‌های برون سپاری شده در جهان

تناقض‌های ساختاری

ضرورت افزایش سهم حمل ریلی در جابه‌جایی بار و مسافر

موانع صادراتی موادغذایی

ضریب نفوذ چک در استان‌ها

اثرات انتقال آب در ایران

صنعت خودرو احیا می‌شود؟

عملکرد 100 درصدی بودجه عمرانی؟

اختیار مدیریت شهری زیرتیغ

فهم توسعه و کاهش فقر (از منظر نوبلیست‌های سال 2019)

شکست مهندسی از سوداگری پس‌ از 46 سال

کدام کشورها بهترین سیستم بازنشستگی را دارند؟

بازدهی منفی در دو بازار

سهم بیکاران فارغ التحصیل از کل بیکاران افزایش یافت

چائبول‌ها در کره جنوبی

مرگ بیمه های زندگی در صورت تصویب مالیات بر ارزش افزوده

نسخه جمعیتی برای درمان تهران

تجارت در خشکسالی یا ترسالی اعتباری

اینترنت اشیاء Internet of Things

حقوق مالکیت و جایگاه ایران در آن

آمایش سرزمین

بررسی وضعیت درآمدهای مالیاتی دولت در ایران و جهان

ارزشمندترین برندهای سال 2019